Valt het monitoren van werknemers met AI onder de AI Act? Het korte antwoord: ja, en eerder dan de meeste werkgevers denken. Zodra een systeem taken toewijst op basis van individueel gedrag, of prestaties en gedrag beoordeelt, staat het in Bijlage III, punt 4, onder b) en geldt het als hoog-risico.
Algoritmisch management is de verzamelnaam voor software die werk verdeelt, meet en bijstuurt zonder dat er telkens een leidinggevende aan te pas komt. De routeplanner die bepaalt welke chauffeur welke rit rijdt. Het magazijnsysteem dat per orderpicker het tempo bijhoudt en een signaal geeft bij achterstand. Het planningsalgoritme dat roosters vult op basis van eerdere prestaties. De techniek zit al jaren in gewone bedrijfssoftware. Nieuw is dat de AI-verordening er een expliciete risicocategorie voor kent.
Deze systemen komen relatief vaak voor in transport, logistiek, retail en de maakindustrie, simpelweg omdat daar veel uitvoerend werk zit dat zich laat meten. De wet kijkt echter niet naar uw branche. Hij kijkt naar wat het systeem doet.
Wat de verordening precies zegt
Bijlage III, punt 4, onder b) noemt als hoog-risico: "AI-systemen die bedoeld zijn om te worden gebruikt voor het nemen van besluiten die van invloed zijn op de voorwaarden van arbeidsgerelateerde betrekkingen, de bevordering of beëindiging van arbeidsgerelateerde contractuele betrekkingen, voor het toewijzen van taken op basis van individueel gedrag of persoonlijke eigenschappen of kenmerken, of voor het monitoren en evalueren van prestaties en gedrag van personen in dergelijke betrekkingen."
Dat is één zin met vier zelfstandige haken. Elke haak volstaat op zichzelf.
Arbeidsvoorwaarden
Besluiten die de voorwaarden van de arbeidsrelatie raken, van toeslag tot contractverlenging.
Bevordering en beëindiging
Een systeem dat meeweegt in promotie of ontslag valt eronder, ook als een mens de handtekening zet.
Taaktoewijzing
Werk verdelen op basis van individueel gedrag of persoonlijke kenmerken. Dit is de haak die routeplanners en dynamische ritverdeling raakt, en hij wordt het vaakst over het hoofd gezien.
Monitoring en evaluatie
Prestaties en gedrag meten en beoordelen. Denk aan productiviteitsscores, tempometingen en gedragssignalering.
Niet elk systeem dat meet is hoog-risico
Hier gaat het in de praktijk twee kanten op mis. Artikel 6, lid 3 bevat een filter: een systeem dat in Bijlage III staat, is tóch niet hoog-risico als het slechts een beperkte procedurele taak uitvoert, een eerder verrichte menselijke activiteit verbetert, patronen detecteert zonder de menselijke beoordeling te vervangen, of louter voorbereidend werk doet.
Twee voorbeelden aan weerszijden van die grens. Een systeem dat gewerkte uren registreert en optelt, voert een beperkte procedurele taak uit. Een dashboard dat de output van een hele ploeg optelt zonder individuen te scoren, beoordeelt geen personen. Toont datzelfde dashboard per medewerker een score die meeweegt in het beoordelingsgesprek, dan is het profilering en vervalt de uitzondering. Artikel 6, lid 3 sluit profilering namelijk expliciet uit.
Eén misverstand is hardnekkig: dat een menselijke controle het systeem uit de hoog-risicocategorie tilt. Dat klopt niet. De concept-richtsnoeren van de Commissie stellen dat een formele menselijke tussenkomst niets afdoet aan de classificatie zodra de output de uitkomst feitelijk stuurt. Een planner die de suggestie van het algoritme in negen van de tien gevallen overneemt, is geen zelfstandig beslissende schakel.
Bij twijfel geldt de veilige route. Behandel het systeem als hoog-risico tot u onderbouwd kunt aantonen dat een van de vier uitzonderingen opgaat, en leg die onderbouwing schriftelijk vast.
Drie regels die niet op 2027 wachten
De hoog-risicoverplichtingen uit Bijlage III gelden vanaf 2 december 2027. Drie andere dingen gelden nu al.
EmotieherkenningArtikel 5, lid 1, onder f) verbiedt AI-systemen die emoties van een natuurlijke persoon op de werkplek afleiden, met een uitzondering voor systemen die om medische of veiligheidsredenen worden ingezet. Artikel 3, punt 39 omschrijft zo'n systeem als een systeem dat emoties of intenties vaststelt of afleidt op basis van biometrische gegevens. Een tool die de betrokkenheid van callcentermedewerkers scoort uit stemkenmerken, zit precies in dat verbod. Dit geldt sinds 2 februari 2025, zonder overgangstermijn.
AI-geletterdheidArtikel 4 verplicht u te zorgen dat medewerkers die met AI werken er voldoende van begrijpen. Bij algoritmisch management raakt dat niet alleen de planners, maar ook de leidinggevenden die de uitkomsten interpreteren.
De AVGArtikel 22 AVG geeft werknemers het recht niet te worden onderworpen aan een uitsluitend geautomatiseerd besluit met rechtsgevolgen of vergelijkbare gevolgen. Een automatisch gegenereerde waarschuwing die tot dossieropbouw leidt, komt daar snel bij in de buurt.
De ondernemingsraad heeft hier instemmingsrecht
Dit punt ontbreekt in vrijwel elk AI Act-verhaal, terwijl het in Nederland het snelst tot een conflict leidt.
Artikel 27, lid 1, onder l) van de Wet op de ondernemingsraden vraagt instemming van de ondernemingsraad voor "een regeling inzake voorzieningen die gericht zijn op of geschikt zijn voor waarneming van of controle op aanwezigheid, gedrag of prestaties van de in de onderneming werkzame personen". Let op de woorden "of geschikt zijn voor". Of u het systeem bedoelt als controlemiddel doet er niet toe. Is het ervoor geschikt, dan is er instemming nodig.
Het verschil met de AI Act is wezenlijk. Artikel 26, lid 7 van de verordening verplicht werkgevers om werknemersvertegenwoordigers en de betrokken werknemers te informeren vóórdat een hoog-risico AI-systeem op de werkplek in gebruik wordt gesteld. Informeren dus. De WOR gaat verder en vraagt toestemming.
Die toestemming heeft tanden. Een besluit dat zonder instemming is genomen, is nietig zodra de ondernemingsraad daar schriftelijk een beroep op doet (Artikel 27, lid 5 WOR). De termijn is één maand nadat het besluit is meegedeeld, of nadat de raad merkt dat er uitvoering aan wordt gegeven. In de praktijk betekent dat: een al uitgerold planningssysteem kan alsnog van tafel.
Zo pakt u het aan
Inventariseer wat werk verdeelt of meet
Kijk verder dan de tools met AI in de naam: planningssystemen, boordcomputers, warehouse management en workforce management horen er allemaal bij.
Bepaal welke haak geraakt wordt
Loop per systeem de vier onderdelen van Bijlage III, punt 4, onder b) langs. Noteer het gebruiksdoel, niet de productnaam.
Toets aan Artikel 6, lid 3
Leg schriftelijk vast waarom een uitzondering wel of niet opgaat. Profileert het systeem, dan vervalt de uitzondering.
Controleer op emotieherkenning
Geldt nuDat is geen classificatievraag maar een verbod.
Vraag de OR om instemming vóór de uitrol
Artikel 27, lid 1, onder l) WOR vraagt toestemming, niet alleen informatie. Leg het traject vast.
Vraag de leverancier om de classificatie op papier
Inclusief zijn onderbouwing bij Artikel 6, lid 3. Een mondelinge geruststelling is bij een controle geen dossier.
Wie hier in Nederland op toeziet
De Autoriteit Persoonsgegevens coördineert het AI-toezicht vanuit haar Directie Coördinatie Algoritmes. De Nederlandse Arbeidsinspectie wordt bevoegd voor AI in werkplekcontexten. De formele aanwijzing wacht op de Uitvoeringswet AI-verordening. Voor de AVG-kant en voor klachten van werknemers is de AP nu al het adres.
Veelgestelde vragen
Is een boordcomputer met ritregistratie hoog-risico?
Niet automatisch. Registreert het apparaat alleen rijtijden en locaties, dan is dat een beperkte procedurele taak (Artikel 6, lid 3). Zodra het systeem chauffeurs onderling scoort op rijgedrag, of ritten toewijst op basis van die scores, valt het onder Bijlage III, punt 4, onder b).
Mag ik productiviteit per medewerker meten?
Ja, dat is niet verboden. Het maakt het systeem wel hoog-risico zodra u die meting gebruikt om prestaties te evalueren of werk te verdelen. Vanaf 2 december 2027 horen daar menselijk toezicht, logging en informatie aan de betrokken werknemers bij (Artikel 26).
Moet de ondernemingsraad instemmen of alleen geïnformeerd worden?
Instemmen. Artikel 27, lid 1, onder l) WOR vraagt instemming voor elke regeling die geschikt is voor controle op gedrag of prestaties. De informatieplicht uit Artikel 26, lid 7 van de AI Act komt daar bovenop en vervangt hem niet.
Wij hebben geen ondernemingsraad. Verandert dat iets?
Voor de WOR wel, voor de AI Act niet. Zonder ondernemingsraad vervalt het instemmingsrecht, maar de plicht uit Artikel 26, lid 7 om de betrokken werknemers te informeren blijft staan. De classificatie als hoog-risico hangt niet af van uw omvang.
Wat als de leverancier zegt dat het geen AI is?
Vraag door op het gebruiksdoel in plaats van op de techniek. De definitie in Artikel 3, punt 1 omvat elk op een machine gebaseerd systeem dat uit input afleidt hoe het output genereert. Of de leverancier het AI noemt, is niet bepalend. Uw inzet blijft uw verantwoordelijkheid.
Waar u begint
De eerste stap is weten welke van uw systemen werk verdelen of prestaties meten, en welke daarvan onder Bijlage III vallen. De gratis risicoscan brengt dat in een paar minuten in kaart, inclusief de vragen die u aan uw leverancier stelt.