Sinds 2 augustus 2026 gelden de transparantieplichten van Artikel 50. Het zijn vier verplichtingen, elk voor een omschreven situatie: twee rusten op de aanbieder van het AI-systeem, twee op de organisatie die het gebruikt. Wat met AI is gemaakt, hoeft u dus lang niet altijd te labelen.
Waar die datum vandaan komt. De Digital Omnibus verscheen op 24 juli 2026 in het Publicatieblad als Verordening (EU) 2026/1744 en trad op 27 juli 2026 in werking. Die verordening schuift de hoog-risicoverplichtingen uit Bijlage III door naar 2 december 2027. Artikel 50 ging op 2 augustus 2026 in, de algemene toepassingsdatum van de verordening (Artikel 113). Eén onderdeel krijgt uitstel: aanbieders van generatieve AI die al vóór 2 augustus 2026 op de markt was, hoeven de machineleesbare markering pas vanaf 2 december 2026 op orde te hebben (Artikel 111 lid 4).
Artikel 50 kent vier zelfstandige verplichtingen. Ze hangen aan een rol en aan een omschreven situatie, los van uw sector of bedrijfsgrootte. Aanbieder is wie het systeem ontwikkelt of laat ontwikkelen en het onder eigen naam of merk in de handel brengt of in gebruik stelt (Artikel 3, punt 3). Gebruiksverantwoordelijke is wie het onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt (Artikel 3, punt 4). Veel organisaties zijn alleen dat laatste.
Een systeem dat bedoeld is om direct met mensen te communiceren, zoals een chatbot of spraakassistent, moet zo zijn ontworpen dat mensen weten dat ze met AI te maken hebben. Dat hoeft alleen niet als het voor een normaal geïnformeerde, redelijk omzichtige en oplettende persoon al duidelijk is.
Wie een systeem aanbiedt dat audio, beeld, video of tekst genereert, zorgt dat de output machineleesbaar gemarkeerd en detecteerbaar is als kunstmatig. Voor systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, geldt uitstel tot 2 december 2026 (Artikel 111 lid 4). Wat op of na 2 augustus 2026 op de markt komt, moet direct voldoen.
Zet u een systeem in voor emotieherkenning of biometrische categorisering, dan informeert u de mensen die eraan worden blootgesteld over de werking. De AVG blijft daarnaast onverkort gelden. Emotieherkenning op de werkplek en in het onderwijs is verboden, behalve om medische of veiligheidsredenen (Artikel 5 lid 1 onder f).
Maakt of bewerkt u met AI beeld, audio of video dat lijkt op bestaande personen, voorwerpen, plaatsen, entiteiten of gebeurtenissen en ten onrechte voor echt kan worden aangezien (een deepfake, Artikel 3 punt 60), dan maakt u bekend dat het kunstmatig is gegenereerd of gemanipuleerd. Hetzelfde geldt voor AI-tekst die u publiceert om het publiek te informeren over aangelegenheden van algemeen belang. Die plicht vervalt als de tekst menselijk is getoetst en een persoon of organisatie er redactioneel verantwoordelijk voor is.
Hier gaat het mis. Veel organisaties denken dat zij hun chatbot van een AI-melding moeten voorzien, terwijl die plicht bij de aanbieder ligt. Drie situaties die de meeste Nederlandse organisaties raken:
U gebruikt een chatbot van een leverancier
De informatieplicht uit lid 1 ligt bij die leverancier. Controleer wel dat de melding er is en dat u hem niet hebt weggeconfigureerd: uw gebruikers zien uw interface. Leg die controle vast, zodat u kunt laten zien dat u het hebt nagegaan als een klant of toezichthouder ernaar vraagt. Als afnemer bent u daartoe niet verplicht; het is bewijs dat u zelf opbouwt.
U maakt AI-beeld dat voor echt kan doorgaan
Dan bent u wel aan zet, als het om een deepfake gaat: beeld, audio of video dat lijkt op bestaande personen, voorwerpen, plaatsen, entiteiten of gebeurtenissen en ten onrechte voor echt kan worden aangezien (Artikel 3, punt 60). Volgens de Europese Commissie telt ook gelijkenis met iets dat niet bestaat maar wel zou kunnen bestaan, zoals een realistisch AI-model dat niemand in het echt is. Lid 4 legt de bekendmaking bij de gebruiksverantwoordelijke, dus bij de organisatie die het beeld met AI maakt of bewerkt. Een AI-illustratie die niemand voor echt aanziet, hoeft u niet te labelen. Voor een deepfake volstaat een duidelijke, zichtbare vermelding uiterlijk bij de eerste blootstelling (Artikel 50 lid 5); de machineleesbare markering is het werk van de aanbieder van de tool (lid 2). Welk pictogram daarbij hoort, wijst de keuzehulp bij de EU-pictogrammen aan.
U bouwt zelf een AI-toepassing
Dan bent u aanbieder en gelden lid 1 en lid 2 ook voor u, voor zover uw toepassing met mensen communiceert of content genereert. Dat geldt ook als u een assistent op het model of de API van een ander bouwt en onder uw eigen naam in gebruik stelt (Artikel 3, punt 3). Zet u alleen uw merk op een systeem dat u inkoopt, dan wordt u daar pas aanbieder van als het een hoog-risicosysteem is (Artikel 25 lid 1). Twijfelt u over uw rol, dan geeft de rol-check in een paar vragen uitsluitsel.
Vijf vragen lopen de vier leden met u langs. U ziet welke op u rusten en, net zo belangrijk, welke niet met de reden erbij. U hebt er geen e-mailadres of account voor nodig.
Selecteer alles wat van toepassing is. Herkent u niets, kies dan de laatste optie. Dat is een geldige uitkomst.
De uitkomst is een eerste bepaling op basis van uw antwoorden, geen juridisch advies. Zet uw organisatie AI op meerdere manieren in, herhaal de check dan per toepassing: wie de aanbieder is verschilt per systeem.
Vier stappen. Ze kosten samen een halve dag als u weet welke tools binnen uw organisatie draaien.
Chatbots op de site, spraakassistenten in de telefonie, AI-antwoorden in de klantenservice, formulieren die automatisch reageren. Ook tools die een collega zelf heeft aangezet tellen mee.
Open het systeem als eindgebruiker en kijk of uiterlijk bij de eerste interactie duidelijk is dat het AI betreft (Artikel 50 lid 5). Ontbreekt de melding, vraag de leverancier dan schriftelijk wanneer die er komt.
Beeld, video en audio die u met AI hebt gemaakt of bewerkt en die bestaande personen, voorwerpen, plaatsen of gebeurtenissen zo nabootsen dat iemand ze voor echt kan aanzien (Artikel 3, punt 60). Daarnaast AI-teksten die het publiek informeren over aangelegenheden van algemeen belang zonder menselijke toetsing waar een persoon of organisatie redactioneel verantwoordelijk voor is. Voeg een zichtbare vermelding toe of haal de content weg.
Wie beoordeelt nieuwe AI-tools op transparantie? En wanneer? Zonder vaste eigenaar valt de controle stil en loopt u bij de volgende tool opnieuw achter.
De datum wordt in de markt soms gepresenteerd als het moment waarop de hele AI Act gaat gelden. Dat klopt niet, in twee richtingen. Het volledige tijdpad staat in het overzicht van alle AI Act-deadlines.
Hoog-risico AI wacht tot 2 december 2027
De verplichtingen voor Bijlage III-systemen, bijvoorbeeld AI die kandidaten selecteert, de kredietwaardigheid van personen bepaalt of leerresultaten beoordeelt, zijn door de Digital Omnibus doorgeschoven (Artikel 113, derde alinea, onder c). Wie in augustus een risicomanagementsysteem verwachtte, heeft meer tijd gekregen.
AI-geletterdheid geldt al sinds 2 februari 2025
Artikel 4 vraagt van elke organisatie die AI inzet maatregelen die de AI-geletterdheid van haar personeel ondersteunen. Een bepaald kennisniveau per medewerker hoeft ze niet te garanderen (Artikel 4 lid 1). In onze eigen peiling onder 105 organisaties meldde 70 procent nog geen AI-training voor medewerkers.
De verboden praktijken gelden ook al
De acht verboden uit Artikel 5 lid 1 gelden sinds 2 februari 2025, met het zwaarste boeteplafond van de wet: tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet, het hoogste bedrag telt (Artikel 99 lid 3). Vanaf 2 december 2026 gelden er twee meer (Artikel 5 lid 1 onder b bis en b ter). Het ene raakt AI die zonder uitdrukkelijke toestemming realistisch intiem of seksueel expliciet materiaal van een identificeerbaar persoon maakt of bewerkt, het andere AI die kindermisbruikmateriaal genereert of bewerkt.
Klik een vraag aan voor het antwoord. Dit zijn vaste antwoorden; de AI Act Vraagbaak in het platform beantwoordt uw eigen vragen.
De plicht om te melden dat iemand met AI communiceert ligt bij de aanbieder van het systeem (Artikel 50 lid 1), niet bij u als afnemer. Gebruikt u een chatbot van een leverancier, dan moet die leverancier de melding inbouwen. Controleer wel of dat gebeurd is. Configureer de melding ook niet weg. Bouwt u de chatbot zelf, dan bent u de aanbieder en ligt de plicht wel bij u.
Artikel 50 lid 1 spreekt over systemen die bedoeld zijn om direct met natuurlijke personen te interageren. Uw eigen medewerkers zijn natuurlijke personen, dus een interne assistent valt er in beginsel onder. Bij een tool die als AI-assistent is aangeschaft en zo heet, is het voor een normaal geïnformeerde, redelijk omzichtige en oplettende gebruiker meestal al duidelijk dat hij met AI werkt. Dan vervalt de melding. Ook hier ligt de plicht bij de aanbieder van de tool.
Alleen als het systeem geen gevoelige kenmerken afleidt. Een systeem dat mensen op basis van biometrische gegevens individueel indeelt om hun ras, politieke opvattingen, lidmaatschap van een vakbond, religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen, seksleven of seksuele gerichtheid af te leiden, is sinds 2 februari 2025 verboden (Artikel 5 lid 1 onder g). Dat verbod geldt ook als u de betrokkenen informeert. Voor andere biometrische categorisering geldt Artikel 50 lid 3: u informeert de mensen die eraan worden blootgesteld over de werking van het systeem en verwerkt hun persoonsgegevens volgens de AVG.
Meestal niet. Alleen als de tekst wordt gepubliceerd om het publiek te informeren over aangelegenheden van algemeen belang. Ook dan vervalt de plicht als de tekst een proces van menselijke toetsing of redactionele controle heeft ondergaan en een natuurlijke of rechtspersoon er redactionele verantwoordelijkheid voor draagt (Artikel 50 lid 4). Commerciële productteksten en marketingpagina's vallen doorgaans buiten deze plicht. Let wel op beeld, audio of video op uw site dat een deepfake is.
Nee. De Digital Omnibus verscheen op 24 juli 2026 in het Publicatieblad als Verordening (EU) 2026/1744 en trad op 27 juli 2026 in werking. Die verordening verschuift de hoog-risicoverplichtingen uit Bijlage III naar 2 december 2027. De transparantieplichten van Artikel 50 gelden sinds 2 augustus 2026; alleen de machineleesbare markering door aanbieders van generatieve AI die al vóór 2 augustus 2026 op de markt was, krijgt uitstel tot 2 december 2026 (Artikel 111 lid 4). Systemen die op of na 2 augustus 2026 op de markt komen, moeten direct voldoen.
Niet-naleving van Artikel 50 valt onder de middencategorie van Artikel 99 lid 4: tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, waarbij het hoogste bedrag geldt. Voor mkb-ondernemingen en start-ups geldt het laagste van de twee (Artikel 99 lid 6). Sinds de Digital Omnibus geldt dat ook voor kleine midcapondernemingen (Artikel 99 lid 6 bis). Wie in Nederland die boete oplegt, regelt de Uitvoeringswet AI-verordening. Die is nog in voorbereiding, zie de volgende vraag.
De Autoriteit Persoonsgegevens coördineert nu al het algoritmetoezicht in Nederland. Het voorstel voor de Uitvoeringswet AI-verordening maakt haar samen met de RDI coördinerend toezichthouder. Voor de transparantieplichten van Artikel 50 wijst het voorstel de AP aan. Bij financiële instellingen is dat de AFM. Het voorstel lag tot 1 juni 2026 in internetconsultatie; het kabinet plant indiening bij de Tweede Kamer in het tweede kwartaal van 2027. Tot die wet er is, ligt niet vast wie handhaaft en welke sancties Nederland hanteert (Artikel 99 lid 1).
Welk EU-pictogram u bij een deepfake of publiekstekst kunt gebruiken en waar het komt
Lees meerArtikel 50: het EU-label en machine-leesbare markering
Lees meerArtikel 50: chatbots, deepfakes en AI-markering
Lees meerDe transparantieplicht begint bij een lijst. De gratis risicoscan brengt uw AI-gebruik in kaart en laat zien welke verplichtingen per systeem gelden, inclusief Artikel 50.
