Is AI-training verplicht voor uw organisatie? Ja. Sinds 2 februari 2025 verplicht Artikel 4 van de EU AI Act elke organisatie die AI gebruikt of aanbiedt om te zorgen dat haar mensen voldoende AI-geletterd zijn. Gebruikt uw team ChatGPT, Copilot of een AI-functie in het CRM, dan valt u eronder. Geen MKB-uitzondering, geen overgangstermijn.
Veel ondernemers denken dat de AI Act pas in 2026 of 2027 begint. Dat klopt voor de zware hoog-risico regels. De trainingsplicht trad juist als een van de eerste verplichtingen in werking, en precies die wordt het vaakst over het hoofd gezien.
Wat schrijft Artikel 4 precies voor?
Artikel 4 vraagt dat aanbieders en gebruiksverantwoordelijken een toereikend niveau van AI-geletterdheid borgen bij iedereen die namens hen met AI werkt. Geletterdheid betekent hier: begrijpen hoe AI werkt, wat de grenzen zijn, welke risico's eraan kleven en wanneer een mens moet ingrijpen. Programmeerkennis is niet nodig.
De wet noemt bewust geen vast aantal uren, geen verplichte cursus en geen specifiek certificaat. De Europese AI Office bevestigt dat in haar Q&A: er is geen voorgeschreven format. U bepaalt zelf wat passend is per functie en moet die keuze kunnen onderbouwen. Wat de wet wel eist, is dat de training aansluit op rol, ervaring en de context waarin de AI wordt gebruikt. De bredere uitleg van de wet en de vier risicocategorieen leest u in onze complete gids over de EU AI Act.
Voor wie geldt de AI-trainingsplicht?
De plicht is breed. Ze geldt niet alleen voor wie zelf prompt of bouwt, maar ook voor wie beslissingen neemt op basis van AI-uitkomsten en voor leidinggevenden die het AI-gebruik aansturen.
Vaak gemist: de verplichting reikt verder dan uw eigen loonlijst. Ook ingehuurde krachten, freelancers en externe dienstverleners die namens uw organisatie met AI werken, vallen onder uw verantwoordelijkheid. Schakelt u een extern bureau in dat AI inzet voor uw werving of marketing, dan moet ook dat aantoonbaar geletterd zijn. Wat per functie nodig is, werken we uit in AI-geletterdheid per functie.
In vijf stappen voldoen aan Artikel 4
U hoeft geen opleidingsafdeling te zijn om dit goed te regelen. Onderstaande volgorde werkt voor vrijwel elk MKB.
Inventariseer wie met AI werkt
Breng in kaart welke medewerkers en externen AI gebruiken. Vergeet de AI niet die verstopt zit in bestaande software zoals het CRM, de boekhouding of HR-tools.
Bepaal het niveau per rol
Een eindgebruiker heeft andere kennis nodig dan een ontwikkelaar of een bestuurder. Verdeel uw mensen in een paar groepen met elk een eigen leerdoel.
Kies of maak passende training
Een compacte online training over de basis, de risico's en verantwoord gebruik volstaat voor de meeste functies. Stem de diepte af op de groep.
Leg deelname en kennis vast
Registreer wie welke training afrondde en toets de kennis kort. Dit deelnemersoverzicht is uw bewijs bij een controle.
Herhaal bij nieuwe tools en mensen
AI verandert snel. Neem de training op in uw onboarding en plan jaarlijks een opfrissing.
Hoeveel training is genoeg?
Hier worstelen de meeste organisaties mee, want de wet geeft geen minimumlat. Het uitgangspunt is proportionaliteit. Een marketeer die ChatGPT inzet voor teksten heeft een halfuur basisuitleg en een paar gedragsregels nodig, geen technische verdieping. Een data-engineer die een model bouwt of inkoopt, gaat dieper.
De AI Office onderhoudt een openbare verzameling praktijkvoorbeelden, de zogeheten living repository, waarin organisaties laten zien hoe zij geletterdheid invullen. Let op een ding: het klakkeloos kopieren van zo'n voorbeeld geeft geen automatisch vermoeden van naleving. U blijft zelf verantwoordelijk voor de afweging of het niveau past bij uw mensen en uw AI. Wilt u dit in een keer goed regelen, dan zit onze AI-geletterdheid e-learning met certificaat in het Starter-plan.
Hoe toont u aan dat u voldoet?
Naleving draait om aantoonbaarheid. Niet de training zelf is uw grootste risico, maar het ontbreken van bewijs als er iets misgaat. Komt er een klacht, een datalek of een toezichthouder langs, dan is een deelnemersoverzicht met afgeronde trainingen per medewerker uw sterkste kaart.
Leg drie dingen vast: wie de training volgde, wanneer en op welk niveau of voor welke rol. Een certificaat per medewerker dat de rol vermeldt, maakt direct zichtbaar dat de training paste bij de verantwoordelijkheid van die persoon. Over toezicht en sancties leest u meer in handhaving van de AI-trainingsplicht. Gebruikt uw organisatie Microsoft Copilot breed, dan speelt naast training ook governance: zie Copilot-governance onder de AI Act.
Veelgestelde vragen
Valt het gebruik van ChatGPT of Copilot onder de trainingsplicht?
Ja. Artikel 4 maakt geen onderscheid tussen zelfgebouwde AI en kant-en-klare tools. Zodra medewerkers ChatGPT, Copilot, Gemini of een AI-functie in bestaande software voor hun werk gebruiken, moet u hen daarop voorbereiden. Juist bij deze laagdrempelige tools is het risico groot dat iemand onbedoeld bedrijfsdata deelt of klakkeloos op foute output vertrouwt.
Mag AI-training in eigen tijd of op vrijwillige basis?
Nee. AI-geletterdheid is een werkgeversverplichting, geen vrijblijvend aanbod. In lijn met de bestaande scholingsplicht voor werkgevers hoort de training bij het werk: ze hoeft niet in eigen tijd en mag niet als optioneel worden weggezet voor wie met AI werkt.
Gelden de regels ook voor ingehuurde of externe medewerkers?
Ja. De plicht volgt het gebruik, niet het contract. Iedereen die namens uw organisatie met AI-systemen werkt valt eronder: vaste medewerkers, uitzendkrachten, freelancers en externe dienstverleners. Maak hierover vooraf afspraken met de partijen die u inhuurt.
Is een certificaat wettelijk verplicht?
Nee. De AI Act schrijft geen certificering voor. Een certificaat is wel het handigste bewijs dat iemand de training afrondde en de basiskennis toetste. Samen met een deelnemersoverzicht laat u daarmee zien dat u de plicht serieus invult.
Wat is de boete als ik geen AI-training regel?
Artikel 4 staat niet in een eigen boete-tier. Toezichthouders handhaven via hun algemene bevoegdheid, en bij samenloop met andere overtredingen kan de boete oplopen tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet (Artikel 99, lid 4). Voor het MKB geldt het laagste van die twee bedragen. Het reele risico zit vaak niet in de boete zelf, maar in uw zwakke positie bij een incident als training ontbreekt.