Wat moet een medewerker eigenlijk kennen om AI-geletterd te zijn? Dat hangt af van de functie. Artikel 4 van de EU AI Act vraagt geen uniform kennisniveau, maar training die past bij rol en context. Een marketeer die ChatGPT gebruikt heeft iets anders nodig dan een IT'er die een model inkoopt of een bestuurder die over AI-inzet beslist.
Dit artikel maakt concreet wat voldoende AI-geletterdheid betekent per functiegroep. Gebruik het als kapstok om uw eigen mensen in te delen. De wettelijke basis en de vraag of de plicht voor u geldt, behandelen we in AI-training verplicht onder de AI Act.
Waarom training per functie verschilt
De wet vraagt expliciet om geletterdheid afgestemd op de technische kennis, de ervaring en de context van de betrokkene. Generieke training voor de hele organisatie voldoet juridisch, maar laat waarde liggen. Een bestuurder heeft geen promptcursus nodig, een ontwikkelaar heeft aan een algemene bewustwordingssessie te weinig. Hieronder vier functiegroepen die de meeste organisaties dekken.
De eindgebruiker
Dit is de grootste groep: sales, marketing, customer service, operations, administratie. Zij gebruiken kant-en-klare AI in hun dagelijks werk. Zij moeten veilig kunnen prompten zonder bedrijfsgevoelige of persoonsgegevens te lekken, output kritisch controleren op hallucinaties en bias, herkennen wanneer AI niet de juiste keuze is, plus weten dat AI-content soms gelabeld moet worden. Een concreet voorbeeld: een klantenservicemedewerker die een chatbot inzet, moet weten dat de klant hoort te zien dat hij met AI praat.
De leidinggevende
Managers, MT-leden en bestuurders beslissen over AI-inzet en regelen het toezicht. Zij hebben geen technische diepgang nodig, wel inzicht in de strategische en juridische gevolgen. Zij moeten kunnen inschatten welke risico's AI in hun afdeling meebrengt, beoordelen of er menselijk toezicht is ingericht, weten wie verantwoordelijk is, en bij inkoop de juiste vragen stellen aan een leverancier. Een directeur die een AI-wervingstool aanschaft zonder de hoog-risico status te kennen, neemt een risico dat hij zou moeten herkennen.
IT en ontwikkelaars
Ontwikkelaars, IT-beheerders en data-engineers bouwen, kiezen of beheren AI-systemen. Zij hebben de diepste training nodig. Zij moeten het verschil tussen aanbieder en gebruiksverantwoordelijke kunnen duiden (zie deployer of provider), risico's classificeren, de transparantieplicht uit Artikel 50 toepassen, plus data governance en logging inrichten. Wie een open-source model fijntunet voor intern gebruik, kan ongemerkt zelf aanbieder worden, met alle bijbehorende plichten.
Compliance, HR en juristen
Compliance officers, DPO's, juristen en HR-adviseurs borgen de regels in de organisatie. Zij moeten de overlap tussen AI Act en AVG overzien, de bewijslast en documentatie op orde houden, plus beoordelen wanneer een grondrechten-effectbeoordeling nodig is. Voor HR is er een extra punt: AI voor werving en selectie is vaak hoog-risico. De risico's daarvan staan in AI Act in HR.
Hoe legt u dit vast?
Koppel elke functie aan een van bovenstaande groepen en een bijbehorend leerdoel. Onze e-learning hanteert vier leerpaden langs dezelfde lijn, elk met een certificaat dat de rol vermeldt. Zo is bij een controle zichtbaar dat de training paste bij de verantwoordelijkheid. De praktische uitrol staat in het stappenplan voor Artikel 4.
Veelgestelde vragen
Moet iedereen dezelfde training volgen?
Nee. De wet vraagt juist het tegenovergestelde: training afgestemd op rol en context. Een gedeelde basis voor iedereen plus verdieping per functiegroep is werkbaar en juridisch verdedigbaar.
Telt een algemene AI-cursus mee voor Artikel 4?
Deels. Een algemene cursus dekt de basis, maar voldoet pas als hij past bij de functie en de AI die iemand echt gebruikt. Voor een ontwikkelaar of compliance-officer zal een eindgebruikerscursus te oppervlakkig zijn.
Hoe diep moet de directie gaan?
Niet technisch, wel bestuurlijk. Een bestuurder moet de risico's, de rolverdeling en de juridische gevolgen van AI-inzet kunnen overzien, genoeg om verantwoord te beslissen en het toezicht te beleggen.