Valt uw AI-systeem onder de AI Act of onder de Cyberbeveiligingswet? Het korte antwoord: er valt weinig te kiezen. De Cyberbeveiligingswet kijkt naar uw organisatie, de AI Act kijkt naar het systeem. Draait er hoog-risico AI binnen een organisatie die onder de zorgplicht valt, dan gelden beide regimes naast elkaar, met eigen termijnen en eigen loketten.
Sinds 15 augustus 2026 geldt de Cyberbeveiligingswet voor ruim achtduizend Nederlandse organisaties. Op dezelfde dag trad de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten in werking, die zo'n vijfhonderd organisaties raakt. De zwaarste eisen uit de AI Act komen later. Hoog-risico AI uit Bijlage III krijgt zijn verplichtingen op 2 december 2027. Die volgorde werkt in uw voordeel. Wie de cyberzorgplicht nu inricht, kan er over vijftien maanden op voortbouwen.
Wat er op 15 augustus 2026 is veranderd
De Cyberbeveiligingswet is de Nederlandse uitvoering van de NIS2-richtlijn. Ze legt organisaties in achttien aangewezen sectoren drie verplichtingen op.
Registratie
U meldt zich aan in het entiteitenregister bij het NCSC. Er komt geen brief van de overheid: u bepaalt zelf of u onder de wet valt.
Zorgplicht
Tien maatregelen, waaronder een risicoanalyse, incidentafhandeling, continuïteitsbeheer, beveiliging van de toeleveringsketen en het periodiek toetsen of die maatregelen werken.
Meldplicht
Een significant incident meldt u in drie stappen: binnen 24 uur een vroegtijdige waarschuwing, binnen 72 uur een volledige melding en binnen een maand een eindrapport.
Boetes lopen op tot 10 miljoen euro of 2 procent van de wereldwijde jaaromzet voor essentiële entiteiten. Voor belangrijke entiteiten is dat 7 miljoen euro of 1,4 procent. Het bestuur is eindverantwoordelijk voor de beheersing van cyberrisico's en volgt daarvoor scholing.
Waarom de twee wetten een ander vertrekpunt hebben
De Cyberbeveiligingswet werkt met entiteiten. U valt eronder omdat uw organisatie een aangewezen dienst levert en boven een omvangsdrempel uitkomt. Wat u met AI doet, weegt bij die vraag niet mee.
De AI Act werkt andersom. Daar telt wat een systeem doet en met welk doel, ongeacht de branche waarin het draait. Een systeem is hoog-risico omdat het meebeslist als veiligheidscomponent bij de levering van water, gas, verwarming of elektriciteit (Bijlage III, punt 2). Of omdat het kandidaten filtert bij werving (Bijlage III, punt 4). Het gebruiksdoel bepaalt de classificatie.
Een ziekenhuis dat AI alleen gebruikt om diensten in te roosteren, valt wel onder de Cyberbeveiligingswet en heeft geen hoog-risico AI. Een uitzendbureau dat cv's laat voorselecteren heeft dat wel, terwijl het buiten de achttien sectoren van de Cyberbeveiligingswet valt. Welke systemen bij u in welke categorie vallen, bepaalt u met de classificatieregels uit Artikel 6.
Waarom de AI Act nergens naar NIS2 verwijst
Wie de verordening doorzoekt op Richtlijn (EU) 2022/2555, komt niets tegen. De koppeling met cyberwetgeving loopt via drie andere instrumenten.
Kritieke infrastructuur
Artikel 3, punt 62 definieert het begrip via Richtlijn (EU) 2022/2557, de CER-richtlijn. In Nederland is dat de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten, dus niet de Cyberbeveiligingswet.
Certificering
Een systeem met een cyberbeveiligingscertificaat onder Verordening (EU) 2019/881 wordt geacht te voldoen aan Artikel 15, voor zover dat certificaat de eisen dekt (Artikel 42, lid 2).
Cyberweerbaarheid van producten
Sinds de Digital Omnibus geldt hetzelfde voor producten die onder Verordening (EU) 2024/2847 vallen, de Cyber Resilience Act, mits aan artikel 12, lid 1 daarvan is voldaan (Artikel 42, lid 3).
Voor uw dossier heeft dat een praktisch gevolg. Uw zorgplichtbewijs is bruikbaar materiaal onder de AI Act, alleen levert het daar geen vermoeden van conformiteit op. Dat vermoeden hangt aan de twee certificeringsroutes hierboven.
Wat u één keer doet en twee keer gebruikt
Vier onderdelen overlappen zo sterk dat twee losse trajecten verspilling zijn.
Risicoanalyse
De zorgplicht vraagt beleid voor risicoanalyse en beveiliging van informatiesystemen. Artikel 9 van de AI Act vraagt een risicobeheersysteem dat de hele levensduur van een hoog-risicosysteem doorloopt en periodiek wordt geactualiseerd. Dezelfde methodiek, een andere reikwijdte.
Leveranciersbeheer
Beveiliging van de toeleveringsketen zit in de zorgplicht. De AI Act legt in Artikel 25 vast wanneer uw leverancier zelf aanbieder wordt. Artikel 26 bepaalt wat u als gebruiksverantwoordelijke moet vastleggen. Een leveranciersregister met een AI-kolom bedient beide.
Incidentafhandeling
Beide regimes eisen een proces dat een incident opmerkt, beoordeelt en meldt. De meldroutes lopen uiteen. De detectie en de triage ervoor zijn identiek.
Bestuursbetrokkenheid
Onder de Cyberbeveiligingswet is het bestuur eindverantwoordelijk en volgt het scholing. Artikel 4 van de AI Act eist sinds 2 februari 2025 voldoende AI-geletterdheid bij iedereen die met AI-systemen werkt, bestuurders inbegrepen.
Heeft u al een ISO 27001-certificaat, dan is dat de logische onderlegger voor allebei. Hoe u die norm combineert met een AI-managementsysteem staat in ISO 42001 en ISO 27001 combineren.
De vier aanvallen die alleen in de AI Act staan
Hier houdt de overlap op. Artikel 15, lid 5 eist dat een hoog-risicosysteem bestand is tegen pogingen van onbevoegde derden om het gebruik, de output of de prestaties ervan te wijzigen. De verordening noemt vier aanvalsvormen bij naam.
Datavervuiling
Manipulatie van de dataset waarmee het model is getraind, zodat het iets anders leert dan bedoeld.
Modelvervuiling
Manipulatie van vooraf getrainde componenten die in de training zijn gebruikt.
Modelontwijking
Input die opzettelijk zo is gemaakt dat het model een fout maakt, ook wel vijandige voorbeelden genoemd.
Onttrekking van gegevens
Aanvallen die vertrouwelijke gegevens uit het model naar buiten halen.
Deze vier vormen ontbreken in de tien zorgplichtmaatregelen en in de beheersmaatregelen van ISO 27001. Ze richten zich op het model in plaats van op het netwerk. Dus op de data waarmee het is getraind en op de manier waarop het tot een uitkomst komt. Dat vraagt om andere maatregelen dan segmentatie en toegangsbeheer. Denk aan herkomstcontrole op trainingsdata, aan tests met vijandige input vóór ingebruikname en aan monitoring op afwijkende output.
Twee meldklokken die tegelijk kunnen gaan lopen
Een cyberaanval op AI in het netbeheer kan beide meldplichten tegelijk activeren, met verschillende termijnen naar verschillende instanties.
Onder de Cyberbeveiligingswet start de klok zodra u een significant incident vaststelt. U meldt via het centrale punt bij het NCSC, dat de melding doorzet naar het sectorale CSIRT en naar uw toezichthouder. Een aparte mail naar beide is overbodig.
Onder de AI Act meldt de aanbieder een ernstig incident bij de markttoezichtautoriteit (Artikel 73, lid 1). De hoofdregel is uiterlijk vijftien dagen (lid 2). Bij een ernstige en onomkeerbare verstoring van kritieke infrastructuur wordt dat uiterlijk twee dagen (lid 3), bij overlijden van een persoon uiterlijk tien dagen (lid 4). Een eerste, onvolledige melding mag, met een volledige melding erachteraan (lid 5).
De twee klokken beginnen op hetzelfde moment en eindigen op verschillende plekken. Wie zijn incidentprocedure alleen op 24 uur en het NCSC heeft ingericht, mist die tweede route. Voor Bijlage III-systemen gaat de AI Act-meldplicht in op 2 december 2027; de Cyberbeveiligingswet geldt vandaag al. Een overzicht van alle ingangsdata staat in de deadlines van de AI Act.
Wanneer een enkele melding volstaat
De verordening kent een uitzondering op de dubbele melding. Die is smaller dan hij oogt. Artikel 73, lid 9 stelt één voorwaarde. De aanbieder van het Bijlage III-systeem valt al onder Unie-instrumenten met gelijkwaardige meldingsverplichtingen. Is dat zo, dan blijft de AI Act-melding beperkt tot incidenten die verplichtingen ter bescherming van grondrechten schenden (Artikel 3, punt 49, onder c).
Drie dingen verdienen aandacht. De uitzondering hangt aan de aanbieder van het systeem, dus hij werkt niet automatisch door naar u als gebruiksverantwoordelijke. Of de meldplichten uit de Cyberbeveiligingswet als gelijkwaardig gelden, is nergens vastgelegd; een richtsnoer van de Commissie op dit punt ontbreekt. Wat overblijft is het deel dat het verst van een securityteam af staat, namelijk de grondrechtenkant.
Voor medische hulpmiddelen ligt het wel vast. Bij systemen die onder de MDR of de IVDR vallen, is de AI Act-melding beperkt tot diezelfde grondrechten-categorie. Ze gaat naar de nationale bevoegde autoriteit (Artikel 73, lid 10).
Wie waarop toezicht houdt
Onder de Cyberbeveiligingswet meldt u op één plek. Het NCSC is het centrale meldpunt en fungeert als CSIRT; welke toezichthouder daarnaast uw sector doet, is per ministeriële regeling geregeld. Dezelfde regelingen bevatten de drempelwaarden die bepalen wanneer een incident significant is. Die drempels verschillen per sector.
Voor de AI Act is het toezicht in Nederland nog niet wettelijk verankerd. Het concept van de Uitvoeringswet AI-verordening wijst de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur gezamenlijk aan als coördinerend toezichthouder, met sectorale toezichthouders daarnaast. Die wet is nog niet aangenomen. Wie welke rol krijgt, staat in het overzicht van de Nederlandse toezichthouders.
Valt u onder allebei, dan heeft u straks met twee kanalen te maken die niets van elkaar weten. Leg in uw incidentprocedure vast wie beoordeelt of een incident ook een AI Act-melding vraagt. Houd de bewijsstukken bij elkaar.
Veelgestelde vragen
Val ik onder de Cyberbeveiligingswet omdat ik AI gebruik?
Nee. De wet wijst achttien sectoren aan en hanteert daarbinnen omvangsdrempels. Die twee criteria bepalen samen of u eronder valt. Gebruikt u AI en valt u binnen die sectoren, dan telt de AI mee als onderdeel van de netwerk- en informatiesystemen die u moet beveiligen. Andersom geldt hetzelfde: buiten die achttien sectoren kunt u prima een hoog-risico AI-systeem hebben.
Voldoe ik met ISO 27001 aan de cyberbeveiligingseisen van de AI Act?
Nee. Artikel 42 kent dat vermoeden aan twee routes toe. De eerste is een cyberbeveiligingscertificaat onder Verordening (EU) 2019/881 (lid 2). De tweede zijn producten die onder de Cyber Resilience Act vallen (lid 3). ISO 27001 staat er niet bij. De norm laat de vier AI-specifieke aanvalsvormen uit Artikel 15, lid 5 buiten beschouwing. Als onderlegger blijft hij bruikbaar. Als bewijs van naleving schiet hij tekort.
Moeten we een cyberincident bij twee instanties melden?
Mogelijk wel. Onder de Cyberbeveiligingswet meldt u binnen 24 uur bij het NCSC. Verstoort hetzelfde incident via een hoog-risico AI-systeem de kritieke infrastructuur ernstig en onomkeerbaar, dan komt daar een tweede melding bij. Die gaat vanaf 2 december 2027 binnen twee dagen naar de markttoezichtautoriteit (Artikel 73, lid 3). Artikel 73, lid 9 kan die tweede melding beperken tot de grondrechtenkant, maar alleen voor de aanbieder.
Vanaf wanneer gelden de AI Act-eisen voor cyberbeveiliging?
Vanaf 2 december 2027 voor hoog-risico systemen uit Bijlage III. Voor hoog-risico AI die is ingebouwd in producten onder Bijlage I geldt 2 augustus 2028. Beide data komen uit de Digital Omnibus, aangenomen als Verordening (EU) 2026/1744. De AI-geletterdheidsplicht uit Artikel 4 geldt al sinds 2 februari 2025 en de transparantieplicht uit Artikel 50 sinds 2 augustus 2026.
Geldt dit ook voor ChatGPT of Copilot?
Deels. Voor u als gebruiker van zulke tools gelden de eisen uit Artikel 15 niet rechtstreeks: die liggen bij de aanbieder van een hoog-risicosysteem. Aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden met een systeemrisico hebben wel een eigen cyberbeveiligingsplicht. Die dekt het model en de fysieke infrastructuur eromheen (Artikel 55, lid 1, onder d). Onder uw eigen zorgplicht blijft zo'n tool gewoon een dienst van een derde partij, dus onderdeel van uw toeleveringsketen.
Beginnen bij het systeemoverzicht
Breng eerst in kaart welke AI-systemen er draaien, wie de leverancier is en wat het systeem doet. Zonder dat overzicht weet u niet welke systemen straks onder Bijlage III vallen. En dus ook niet welk deel van uw zorgplichtdossier dubbel werk bespaart.
Loopt uw Cyberbeveiligingswet-traject nu, dan is dit het goedkoopste moment om de AI-kolom eraan toe te voegen. De risicoanalyse ligt er, de leverancierslijst ligt er en het bestuur zit al aan tafel. Trek die twee sporen tegelijk op en leg de systemen vast in een AI-register. Over vijftien maanden ligt er dan een dossier waar de meeste organisaties op dat moment pas aan beginnen.