In het kort
- De AI Act kent geen aparte agent-regels: het risico volgt het gebruik van de agent, niet de techniek (Artikel 6).
- Sinds 2 augustus 2026 moet een agent die met mensen communiceert kenbaar maken dat hij AI is (Artikel 50, lid 1).
- De richtsnoeren van de Commissie (20 juli 2026) eisen dat een agent bekendmaakt dat hij AI is én namens wie hij handelt.
- Een agentregister is niet wettelijk verplicht, maar zonder inventaris is naleving niet aantoonbaar.
Gelden er aparte regels voor AI-agents onder de EU AI Act? Nee, de AI Act (Verordening 2024/1689) kent geen agent-specifieke artikelen. AI-agent is een markt- en techniekterm, geen wettelijke categorie. Wat wél geldt, zijn de bestaande verplichtingen rond risicoclassificatie, transparantie en menselijk toezicht. Bij agents knellen die regels net iets scherper, want een agent handelt zelfstandiger dan een klassieke chatbot.
Nederlandse organisaties rollen in hoog tempo agents uit: Copilot-agents in Microsoft 365, custom GPT's, AI-stappen in n8n- of Zapier-workflows. Bij elk van die agents komen dezelfde drie onderwerpen terug: de risicoklasse, transparantie richting mensen en menselijk toezicht.
Wat is een agentic AI-systeem?
Een AI-agent is een AI-systeem dat zelfstandig taken uitvoert. Waar een chatbot wacht op uw vraag, plant een agent zelf stappen. Hij roept tools aan zoals e-mail, een agenda of een database en neemt onderweg beslissingen zonder dat een mens elke tussenstap goedkeurt.
Groot of technisch hoeft het niet te zijn. Drie vormen die u waarschijnlijk herkent:
Copilot Studio-agents
Zelfgebouwde assistenten binnen Microsoft 365 die klantvragen beantwoorden, documenten samenvatten of taken in Teams oppakken.
Custom GPT's
Chatassistenten met eigen instructies en bedrijfsdocumenten, door medewerkers zelf aangemaakt en gedeeld met collega's.
AI-workflows in n8n of Zapier
Automatiseringen waarin een taalmodel bepaalt wat de volgende stap is: een mail versturen, een record aanmaken of een concept klaarzetten.
Voor de wet is het etiket niet relevant. Of u het nu een agent, assistent of workflow noemt: het blijft een AI-systeem in de zin van de AI Act. Welke verplichtingen erbij horen, hangt af van twee dingen: uw rol als aanbieder (provider) of gebruiksverantwoordelijke (deployer), plus de risicoclassificatie van wat het systeem doet. De basisuitleg van de wet en de vier risicocategorieën vindt u bij de EU AI Act in Nederland.
Is een AI-agent automatisch hoog-risico?
Nee. De AI Act classificeert op functie en beoogd doel. Artikel 6 bepaalt samen met Bijlage III welke toepassingen hoog-risico zijn; voor AI in gereguleerde producten geldt Bijlage I. Artikel 6, lid 3 haalt een systeem er weer uit zodra het niet meer doet dan een beperkte procedurele, verbeterende, patroondetecterende of voorbereidende taak. Die uitzondering vervalt zodra het systeem natuurlijke personen profileert. Nergens in die lijsten staat het woord agent. Beslissend is wat de agent doet.
Twee voorbeelden maken het verschil concreet.
Wel hoog-risicoEen agent die binnenkomende sollicitaties analyseert en kandidaten voorselecteert, valt onder Bijlage III, punt 4 (werving en selectie). Hetzelfde geldt voor een agent die de kredietwaardigheid van natuurlijke personen beoordeelt: punt 5b van dezelfde bijlage. Dat deze systemen als agent zijn gebouwd, voegt aan de classificatie niets toe. De toepassing zelf staat op de lijst.
Geen hoog-risicoExact dezelfde agent-techniek die offerteconcepten opstelt, vergaderingen samenvat of uw inbox voorsorteert, komt in Bijlage III niet voor. Gebruikt u zo'n agent van een leverancier, dan is hij voor u minimaal risico, met de AI-geletterdheidsplicht van Artikel 4 als vaste plicht. Communiceert de agent met mensen, dan geldt de transparantieplicht uit Artikel 50, lid 1. Volgens de richtsnoeren van de Commissie gaat het daarbij ook om de medewerkers die hem opdracht geven. Die plicht rust op de aanbieder: wie de agent bouwt of laat bouwen en hem onder eigen naam in gebruik stelt. Bent u dat zelf, dan is de agent voor u beperkt risico. Daarover hieronder meer.
Beoordeel elke agent dus afzonderlijk op gebruiksdoel. Eén organisatie kan tien agents draaien waarvan er negen minimaal risico zijn, terwijl de tiende volledig onder het hoog-risicoregime valt. Hoe die beoordeling stap voor stap werkt, leest u in een hoog-risico AI-systeem classificeren.
Moet een agent zeggen dat hij AI is?
Ja, zodra hij met mensen communiceert. Artikel 50, lid 1 legt de plicht bij de aanbieder: wie een AI-systeem ontwerpt dat voor directe interactie met natuurlijke personen is bedoeld, zorgt ervoor dat die personen worden geïnformeerd dat zij met AI te maken hebben. Bouwt u de agent zelf en stelt u hem onder uw eigen naam in gebruik, dan bent u die aanbieder. Dat hoeft niet als het voor een normaal geïnformeerde, oplettende persoon al duidelijk is uit de omstandigheden en de gebruikscontext. Deze transparantieplicht geldt sinds 2 augustus 2026. De Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744, in werking sinds 27 juli 2026) heeft die datum niet verschoven.
Voor agents is dat lastiger. Een chatbot op uw website weet dat er een mens aan de andere kant zit. Een agent die zelfstandig e-mails beantwoordt, afspraken inplant of namens u met een ander systeem communiceert, weet lang niet altijd of zijn tegenpartij een mens is of een andere machine.
De Europese Commissie stelde op 20 juli 2026 haar richtsnoeren bij Artikel 50 vast (C(2026) 5054). Het concept ging op 8 mei 2026 de consultatie in, die op 3 juni sloot. Punt 31 van die richtsnoeren gaat over agents en is concreter dan de wettekst zelf.
Een agent valt onder Artikel 50, lid 1 zodra hij kan communiceren met de mensen die hem opdracht geven of met andere mensen tijdens de uitvoering. Volgens de Commissie maakt hij dan twee dingen bekend: dat hij AI is én namens wie hij handelt. Dat tweede staat niet in de wettekst. Het is de lezing van de Commissie. Die richtsnoeren binden niemand; alleen het Hof van Justitie legt de verordening bindend uit. Voor agents is het wel de belangrijkste toevoeging.
De voorzorgsregel dekt het scenario hierboven. Kan de aanbieder vooraf niet betrouwbaar vaststellen of de agent met een mens gaat interacteren, dan hoort de agent volgens de Commissie op architectuurniveau zo te zijn gebouwd en geïnstrueerd dat hij zich bekendmaakt in elke situatie waarin contact met een mens redelijkerwijs waarschijnlijk is. Twijfel betekent dus: melden. Daarnaast hoort hij zich te melden bij de mensen die hem instrueren, op kernmomenten zoals autorisatie, rapportage en validatie, plus bij elke nieuwe interactie.
Eén grens loopt de andere kant op. Communicatie tussen systemen onderling, waarvan de output niet bedoeld is om een mens te bereiken, valt buiten Artikel 50, lid 1. Een agent die alleen in de achtergrond met andere systemen praat, hoeft zich dus niet te melden. Belandt zijn werk via een andere agent alsnog bij een mens, dan valt hij volgens de Commissie wel onder de plicht. De volledige uitleg van Artikel 50, inclusief de regels voor deepfakes en AI-content, staat in transparantie bij chatbots en deepfakes. Of de melding bij u of bij uw leverancier ligt, leest u in de rolverdeling per lid.
Hoe regelt u menselijk toezicht op een autonome agent?
Menselijk toezicht is bij agents misschien wel het belangrijkste thema. Een systeem dat zelfstandig handelt, vraagt om een mens die kan ingrijpen. De AI Act regelt dat voor hoog-risico AI langs twee sporen, elk gekoppeld aan een rol.
Artikel 14: ontwerpplicht voor de aanbiederWie een hoog-risico AI-systeem bouwt en in de handel brengt of in gebruik stelt, moet het zo ontwerpen dat mensen er effectief toezicht op kunnen houden. Artikel 14, lid 4 noemt daarbij onder meer de mogelijkheid om in te grijpen in de werking of het systeem stop te zetten. De stopknop staat dus letterlijk in de wet, als ontwerp-eis voor de bouwer. Voor een autonome agent is dat geen papieren detail: zonder ingebouwde onderbreekbaarheid valt er niets te stoppen.
Artikel 26: gebruiksplichten voor uw organisatieZet u een hoog-risico agent in die een ander heeft gebouwd, dan bent u doorgaans de gebruiksverantwoordelijke. Vier verplichtingen springen er voor agents uit:
Toezicht door bekwame personen
Artikel 26, lid 2Draag het menselijk toezicht op aan natuurlijke personen met de nodige bekwaamheid, opleiding en autoriteit. Geef hun ook de nodige ondersteuning.
Monitoring van de werking
Artikel 26, lid 5Volg hoe het systeem functioneert volgens de gebruiksaanwijzing. Hebt u reden om aan te nemen dat het een risico vormt, dan meldt u dat zonder onnodige vertraging aan de aanbieder of distributeur plus de markttoezichtautoriteit. Tegelijk onderbreekt u het gebruik.
Logbestanden bewaren
Artikel 26, lid 6Bewaar automatisch gegenereerde logs minstens zes maanden, voor zover ze onder uw controle vallen.
Werknemers informeren
Artikel 26, lid 7Informeer medewerkers en hun vertegenwoordigers voordat hoog-risico AI op de werkplek wordt ingezet.
Deze hoog-risicoverplichtingen voor Bijlage III-toepassingen gelden vanaf 2 december 2027. Die datum komt uit de Digital Omnibus, die de oorspronkelijke deadline van 2 augustus 2026 heeft verschoven. Voor AI in een product uit Bijlage I, afdeling A, geldt 2 augustus 2028 (Artikel 2, lid 2 en Artikel 113, derde alinea, onder c). Toezichtstructuren, logging en bekwame mensen kosten meer dan een kwartaal om te regelen.
Los daarvan geldt sinds 2 februari 2025 al de AI-geletterdheidsplicht van Artikel 4. Die verplichting werkt op organisatieniveau: u neemt maatregelen die de AI-geletterdheid bevorderen van iedereen die namens uw organisatie met AI werkt. Wie agents configureert of hun output beoordeelt, hoort daar vanzelfsprekend bij.
Draait uw agent op ChatGPT of Claude?
Vrijwel elke agent draait op een general-purpose AI-model, zoals de modellen achter ChatGPT, Claude of Gemini. Voor die modellen gelden sinds 2 augustus 2025 de GPAI-verplichtingen uit hoofdstuk V van de AI Act. Die verplichtingen rusten op de aanbieder van het model, niet op de organisatie die er een agent op bouwt of mee werkt. Wat modelaanbieders moeten leveren, leest u in de GPAI-verplichtingen uitgelegd.
Uw eigen verplichtingen verdwijnen daarmee niet. De classificatie van uw toepassing plus uw rol bepalen wat u zelf regelt, van transparantie tot toezicht.
Wat er gebeurt als niemand de agents nog overziet
Hoe groot wordt dit? Gartner waarschuwde in een persbericht van 28 april 2026 voor wildgroei aan agents die niemand centraal overziet, in het Engels agent sprawl. Het onderzoeksbureau beschrijft zes stappen om die wildgroei te beheersen en voorspelt dat een gemiddeld Fortune 500-bedrijf in 2028 meer dan 150.000 agents in gebruik heeft, tegen minder dan 15 in 2025.
Onderzoek van OutSystems uit 2026 onder 1.900 IT-leiders schetst hetzelfde beeld. Van de ondervraagden maakt 94 procent zich zorgen over die wildgroei. Een centraal beheerplatform heeft 12 procent.
Nederlandse MKB-cijfers zijn dit niet, maar het mechanisme is hier hetzelfde. Elke medewerker met een Microsoft 365-licentie kan een Copilot-agent bouwen. Elke marketeer kan een custom GPT aanmaken en delen. Zonder afspraken ontstaat een verzameling agents waarvan niemand weet wat ze doen, met welke data ze werken of wie erop toeziet. Microsoft positioneert Agent 365 als antwoord op dit probleem, al regelt dat pakket uw AI Act-verplichtingen niet. OpenAI voegde er eind september 2026 dots aan toe: agents die doorlopend op de achtergrond werken en onthouden wat ze in gekoppelde apps lezen. Dit is de agent-variant van schaduw-AI.
Verplicht de AI Act u dan om een agentregister bij te houden? Nee, een agentregister als zodanig staat nergens in de wet. Wel bestaat er een registratieplicht in de EU-databank voor aanbieders van systemen uit Bijlage III (Artikel 49, lid 1), ook als zij via Artikel 6, lid 3 concluderen dat het systeem geen hoog risico inhoudt (lid 2). Overheidsinstanties die zo'n systeem in gebruik stellen, registreren zich ook (Artikel 26, lid 8, samen met Artikel 49, lid 3). Voor kritieke infrastructuur uit Bijlage III, punt 2 gebeurt de registratie op nationaal niveau (Artikel 49, lid 5). Maar de verplichtingen die er wél staan, kunt u zonder inventaris niet aantoonbaar naleven. Classificeren per systeem, transparantie inregelen, toezicht beleggen, logs bewaren: alles begint bij weten welke agents er draaien.
Wat betekent dit praktisch voor uw organisatie?
De kern is te overzien. U hoeft agents niet te verbieden. U moet weten wat er draait en per agent de juiste regels toepassen.
- Inventariseer welke agents er draaien, inclusief Copilot-agents en custom GPT's die medewerkers zelf hebben gebouwd.
- Classificeer elke agent op gebruiksdoel. Raakt hij een Bijlage III-toepassing zoals werving of kredietbeoordeling? Kijk dan of hij daar meer doet dan een beperkte procedurele of voorbereidende taak. Profileert hij personen, dan blijft hij hoog-risico. Het gebied is een vindaanwijzing, de functie beslist (Artikel 6, lid 3).
- Controleer of elke agent die met mensen communiceert zich als AI kenbaar maakt. Dat is verplicht sinds 2 augustus 2026 (Artikel 50, lid 1). Bouwt u de agent zelf, dan draagt u die plicht als aanbieder; koopt u hem in, vraag uw leverancier dan hoe hij eraan voldoet.
- Beleg per agent wie toezicht houdt en wie mag ingrijpen of uitschakelen.
Het volledige stappenplan, inclusief welke gegevens u per agent vastlegt en hoe u nieuwe agents via een vast proces binnenlaat, staat in ons artikel over een AI-agentregister opzetten. Daar leest u ook hoe u die instroom automatiseert door agents zichzelf te laten aanmelden, met een beheerder als goedkeuringspoort. Wilt u het aanvraagproces voor nieuwe tools structureren, kijk dan naar AI-tools goedkeuren zonder te vertragen. De bredere aanpak van rollen, beleid en borging staat in de praktijkgids AI-governance.
Veelgestelde vragen
Is een AI-agent hoog-risico onder de AI Act?
Nee, niet automatisch. De AI Act kent geen aparte categorie voor agents. De classificatie volgt het gebruiksdoel via Artikel 6 plus Bijlage III. Artikel 6, lid 3 haalt er systemen uit die alleen een beperkte procedurele, verbeterende, patroondetecterende of voorbereidende taak doen, maar niet als ze natuurlijke personen profileren. Een agent die sollicitanten voorselecteert of de kredietwaardigheid van natuurlijke personen beoordeelt, is hoog-risico. Dezelfde techniek voor offerteconcepten of interne samenvattingen is dat niet.
Hoe lang bewaart u de logs van een AI-agent?
Minstens zes maanden, als de agent hoog-risico is (Artikel 26, lid 6). Het gaat om de automatisch gegenereerde logs die onder uw controle vallen. Vraagt het beoogde doel een langere periode, dan bewaart u ze zo lang, tenzij ander Unie- of nationaal recht iets anders bepaalt. Bouwt u de agent zelf, dan geldt hetzelfde voor u als aanbieder (Artikel 19, lid 1). Die plicht gaat in op 2 december 2027 voor Bijlage III-systemen en op 2 augustus 2028 voor AI in een product uit Bijlage I, afdeling A. Voor een agent die niet hoog-risico is, noemt de AI Act geen bewaartermijn voor logs.
Moet ik een register van mijn AI-agents bijhouden?
Nee. Een letterlijke registerplicht voor agents staat niet in de AI Act. Zonder inventaris kunt u alleen niet aantonen dat classificatie, transparantie en toezicht per agent op orde zijn. Ons stappenplan voor een agentregister laat zien hoe u dat pragmatisch inricht.
Gelden de GPAI-regels voor mijn agent op GPT of Claude?
Nee, niet voor u. Die regels gelden sinds 2 augustus 2025 voor de aanbieder van het onderliggende model, zoals OpenAI of Anthropic. Als gebruiker van een agent op zo'n model hoeft u de GPAI-verplichtingen niet zelf na te leven. Uw rol en de classificatie van uw toepassing bepalen wat u wél regelt.
Vanaf wanneer gelden de AI Act-regels voor agents?
Sinds 2 februari 2025, in stappen tot 2 augustus 2028. De AI-geletterdheidsplicht (Artikel 4) geldt sinds 2 februari 2025, de GPAI-regels sinds 2 augustus 2025. De transparantieplicht van Artikel 50 geldt sinds 2 augustus 2026. De hoog-risicoverplichtingen volgen op 2 december 2027 (Bijlage III) en 2 augustus 2028 (Bijlage I, afdeling A).
Waar u met agents begint
Voor AI-agents past u de bestaande compliance-aanpak consequent toe. De transparantieplicht geldt sinds 2 augustus 2026, dus wie nu een inventaris opbouwt en per agent het gebruiksdoel classificeert, haalt een deadline in die al is verstreken. De hoog-risicoverplichtingen volgen in een beheersbaar tempo richting december 2027.
De gratis Risicoscanner van AIComplianceHub laat zien welke AI Act-verplichtingen voor uw organisatie gelden. Registreer uw agents daarna in het agentregister, classificeer ze per gebruiksdoel en leg vast wie toezicht houdt.