Gelden er aparte regels voor AI-agents onder de EU AI Act? Het korte antwoord: nee. De AI Act (Verordening 2024/1689) kent geen agent-specifieke artikelen. AI-agent is een markt- en techniekterm, geen wettelijke categorie. Wat wél geldt, zijn de bestaande verplichtingen rond risicoclassificatie, transparantie en menselijk toezicht. Bij agents knellen die regels net iets scherper, want een agent handelt zelfstandiger dan een klassieke chatbot.
Nederlandse organisaties rollen in hoog tempo agents uit: Copilot-agents in Microsoft 365, custom GPT's, AI-stappen in n8n- of Zapier-workflows. Tegelijk is er nauwelijks Nederlandstalige uitleg over hoe de AI Act daarop van toepassing is. Dit artikel zet de stand van zaken op een rij: wat een agentic AI-systeem is, hoe u het classificeert, welke transparantie- en toezichtplichten gelden, plus wat de richtsnoeren van de Europese Commissie van 20 juli 2026 hierover zeggen.
Wat is een agentic AI-systeem?
Een AI-agent is een AI-systeem dat zelfstandig taken uitvoert. Waar een chatbot wacht op uw vraag, plant een agent zelf stappen. Hij roept tools aan zoals e-mail, een agenda of een database en neemt onderweg beslissingen zonder dat een mens elke tussenstap goedkeurt. Die autonomie maakt agents nuttig. Ze maakt ze ook lastiger te overzien.
Groot of technisch hoeft het niet te zijn. Drie vormen die u waarschijnlijk herkent:
Copilot Studio-agents
Zelfgebouwde assistenten binnen Microsoft 365 die klantvragen beantwoorden, documenten samenvatten of taken in Teams oppakken.
Custom GPT's
Chatassistenten met eigen instructies en bedrijfsdocumenten, door medewerkers zelf aangemaakt en gedeeld met collega's.
AI-workflows in n8n of Zapier
Automatiseringen waarin een taalmodel bepaalt wat de volgende stap is: een mail versturen, een record aanmaken of een concept klaarzetten.
Voor de wet is het etiket niet relevant. Of u het nu een agent, assistent of workflow noemt: het blijft een AI-systeem in de zin van de AI Act. Welke verplichtingen erbij horen, hangt af van twee dingen: uw rol als aanbieder (provider) of gebruiksverantwoordelijke (deployer), plus de risicoclassificatie van wat het systeem doet. De basisuitleg van de wet en de vier risicocategorieën vindt u in de EU AI Act uitgelegd.
Is een AI-agent automatisch hoog-risico?
Nee. De AI Act classificeert op functie en beoogd doel, niet op techniek. Artikel 6 bepaalt samen met Bijlage III welke toepassingen hoog-risico zijn; voor AI in gereguleerde producten geldt Bijlage I. Artikel 6, lid 3 haalt een systeem er weer uit zodra het niet meer doet dan een beperkte procedurele, verbeterende, patroondetecterende of voorbereidende taak. Die uitzondering vervalt zodra het systeem natuurlijke personen profileert. Nergens in die lijsten staat het woord agent. Beslissend is wat de agent doet, niet hoe autonoom hij het doet.
Twee voorbeelden maken het verschil concreet.
Wel hoog-risicoEen agent die binnenkomende sollicitaties analyseert en kandidaten voorselecteert, valt onder Bijlage III, punt 4 (werving en selectie). Hetzelfde geldt voor een agent die de kredietwaardigheid van natuurlijke personen beoordeelt: punt 5b van dezelfde bijlage. Dat deze systemen als agent zijn gebouwd, voegt aan de classificatie niets toe. De toepassing zelf staat op de lijst.
Geen hoog-risicoExact dezelfde agent-techniek die offerteconcepten opstelt, vergaderingen samenvat of uw inbox voorsorteert, komt in Bijlage III niet voor. Zo'n systeem valt in de categorie minimaal of beperkt risico. Wat overblijft zijn de AI-geletterdheidsplicht van Artikel 4 en, zodra de agent met mensen communiceert, de transparantieplicht uit Artikel 50. Daarover hieronder meer.
De praktijkles: beoordeel elke agent afzonderlijk op gebruiksdoel. Eén organisatie kan tien agents draaien waarvan er negen minimaal risico zijn, terwijl de tiende volledig onder het hoog-risicoregime valt. Hoe die beoordeling stap voor stap werkt, leest u in een hoog-risico AI-systeem classificeren.
Moet een agent zeggen dat hij AI is?
Ja, zodra hij met mensen communiceert. Artikel 50, lid 1 legt de plicht bij de aanbieder: wie een AI-systeem ontwerpt dat voor directe interactie met natuurlijke personen is bedoeld, zorgt ervoor dat die personen worden geïnformeerd dat zij met AI te maken hebben. Bouwt u de agent zelf en stelt u hem onder uw eigen naam in gebruik, dan bent u die aanbieder. De uitzondering geldt alleen wanneer dat uit de context al overduidelijk is. Deze transparantieplicht geldt sinds 2 augustus 2026. De Digital Omnibus, op 29 juni 2026 definitief aangenomen, heeft die datum niet verschoven.
Voor agents is dit spannender dan het klinkt. Een chatbot op uw website weet dat er een mens aan de andere kant zit. Maar een agent die zelfstandig e-mails beantwoordt, afspraken inplant of namens u met een ander systeem communiceert? Die weet lang niet altijd of zijn tegenpartij een mens is of een andere machine.
De Europese Commissie stelde op 20 juli 2026 haar richtsnoeren bij Artikel 50 vast (C(2026) 5054). Het concept ging op 8 mei 2026 de consultatie in, die op 3 juni sloot. Punt 31 van die richtsnoeren gaat over agents en is concreter dan de wettekst zelf.
Een agent valt onder Artikel 50, lid 1 zodra hij kan communiceren met de mensen die hem opdracht geven of met andere mensen tijdens de uitvoering. Hij moet dan twee dingen bekendmaken: dat hij AI is én namens wie hij handelt. Dat tweede staat niet in de wettekst en is de belangrijkste toevoeging voor agents.
De voorzorgsregel dekt het scenario hierboven. Kan de aanbieder vooraf niet betrouwbaar vaststellen of de agent met een mens gaat interacteren, dan moet de agent op architectuurniveau zo zijn gebouwd dat hij zich in elke waarschijnlijke interactie bekendmaakt. Twijfel betekent dus: melden. Daarbovenop moet hij zich melden bij de mensen die hem instrueren op de kernmomenten zoals autorisatie, rapportage en validatie, plus bij elke nieuwe interactie.
Eén grens loopt de andere kant op. Communicatie tussen systemen onderling, waarvan de output niet bedoeld is om een mens te bereiken, valt buiten Artikel 50, lid 1. Een agent die alleen in de achtergrond met andere systemen praat hoeft zich dus niet te melden. De volledige uitleg van Artikel 50, inclusief de regels voor deepfakes en AI-content, staat in transparantie bij chatbots en deepfakes.
Wie houdt toezicht op een autonome agent?
Menselijk toezicht is bij agents misschien wel het belangrijkste thema. Een systeem dat zelfstandig handelt, vraagt om een mens die kan ingrijpen. De AI Act regelt dat voor hoog-risico AI langs twee sporen, elk gekoppeld aan een rol.
Artikel 14: ontwerpplicht voor de aanbiederWie een hoog-risico AI-systeem bouwt en in de handel brengt of in gebruik stelt, moet het zo ontwerpen dat mensen er effectief toezicht op kunnen houden. Artikel 14, lid 4 noemt daarbij onder meer de mogelijkheid om in te grijpen in de werking of het systeem stop te zetten. De stopknop staat dus letterlijk in de wet, als ontwerp-eis voor de bouwer. Voor een autonome agent is dat geen papieren detail: zonder ingebouwde onderbreekbaarheid valt er niets te stoppen.
Artikel 26: gebruiksplichten voor uw organisatieZet u een hoog-risico agent in die een ander heeft gebouwd, dan bent u doorgaans de gebruiksverantwoordelijke. Vier verplichtingen springen er voor agents uit:
Toezicht door bekwame personen
Artikel 26, lid 2Draag het menselijk toezicht op aan natuurlijke personen met de nodige bekwaamheid, opleiding en autoriteit. Geef hun ook de nodige ondersteuning.
Monitoring van de werking
Artikel 26, lid 5Volg hoe het systeem functioneert volgens de gebruiksaanwijzing. Ziet u een risico, dan meldt u dat zonder onnodige vertraging aan de aanbieder of distributeur plus de markttoezichtautoriteit. Daarna onderbreekt u het gebruik.
Logbestanden bewaren
Artikel 26, lid 6Bewaar automatisch gegenereerde logs minstens zes maanden, voor zover ze onder uw controle vallen.
Werknemers informeren
Artikel 26, lid 7Informeer medewerkers en hun vertegenwoordigers voordat hoog-risico AI op de werkplek wordt ingezet.
Deze hoog-risicoverplichtingen voor Bijlage III-toepassingen gelden vanaf 2 december 2027. Die datum komt uit de Digital Omnibus, die de oorspronkelijke deadline van 2 augustus 2026 heeft verschoven. Voor AI in gereguleerde producten onder Bijlage I geldt 2 augustus 2028. Ruim de tijd dus? Niet echt. Toezichtstructuren, logging en bekwame mensen regelt u niet in een kwartaal.
Los daarvan geldt sinds 2 februari 2025 al de AI-geletterdheidsplicht van Artikel 4. Die verplichting werkt op organisatieniveau: u neemt maatregelen die de AI-geletterdheid bevorderen van iedereen die namens uw organisatie met AI werkt. Wie agents configureert of hun output beoordeelt, hoort daar vanzelfsprekend bij.
Draait uw agent op ChatGPT of Claude?
Vrijwel elke agent draait op een general-purpose AI-model, zoals de modellen achter ChatGPT, Claude of Gemini. Voor die modellen gelden sinds 2 augustus 2025 de GPAI-verplichtingen uit hoofdstuk V van de AI Act. Goed om te weten: die verplichtingen rusten op de aanbieder van het model, niet op de organisatie die er een agent op bouwt of mee werkt. Wat modelaanbieders moeten leveren, leest u in de GPAI-verplichtingen uitgelegd.
Uw eigen verplichtingen verdwijnen daarmee niet. De classificatie van uw toepassing plus uw rol bepalen wat u zelf regelt, van transparantie tot toezicht. Kort gezegd: het model is gereguleerd aan de bron, het gebruik blijft uw verantwoordelijkheid.
Agent sprawl: het echte risico is het overzicht kwijtraken
Hoe groot wordt dit? Gartner waarschuwde in een persbericht van 28 april 2026 voor agent sprawl: wildgroei van agents die niemand centraal overziet. Het onderzoeksbureau beschrijft zes stappen om die wildgroei te beheersen en voorspelt dat een gemiddeld Fortune 500-bedrijf in 2028 meer dan 150.000 agents in gebruik heeft, tegen minder dan 15 in 2025.
Onderzoek van OutSystems uit 2026 onder 1.900 IT-leiders schetst hetzelfde beeld. Van de ondervraagden maakt 94 procent zich zorgen over agent sprawl. Een centraal beheerplatform? Dat heeft 12 procent.
Nederlandse MKB-cijfers zijn dit niet, maar het mechanisme is hier hetzelfde. Elke medewerker met een Microsoft 365-licentie kan een Copilot-agent bouwen. Elke marketeer kan een custom GPT aanmaken en delen. Zonder afspraken ontstaat een verzameling agents waarvan niemand weet wat ze doen, met welke data ze werken of wie erop toeziet. Microsoft positioneert Agent 365 als antwoord op dit probleem, al regelt dat pakket uw AI Act-verplichtingen niet. OpenAI voegde er eind september 2026 dots aan toe: agents die doorlopend op de achtergrond werken en onthouden wat ze in gekoppelde apps lezen. Herkent u het patroon? Het is de agent-variant van shadow AI.
Verplicht de AI Act u dan om een agentregister bij te houden? Nee, een agentregister als zodanig staat nergens in de wet. Wel bestaat er een registratieplicht in de EU-databank voor aanbieders van systemen uit Bijlage III, ook als zij via Artikel 6, lid 3 concluderen dat het systeem geen hoog risico inhoudt (Artikel 49, lid 1 en lid 2) en voor overheidsinstanties die zo'n systeem in gebruik stellen (Artikel 26, lid 8, samen met Artikel 49, lid 3). Maar de verplichtingen die er wél staan, kunt u zonder inventaris niet aantoonbaar naleven. Classificeren per systeem, transparantie inregelen, toezicht beleggen, logs bewaren: alles begint bij weten welke agents er draaien.
Wat betekent dit praktisch voor uw organisatie?
De kern is te overzien. U hoeft agents niet te verbieden. U moet weten wat er draait en per agent de juiste regels toepassen.
- Inventariseer welke agents er draaien, inclusief Copilot-agents en custom GPT's die medewerkers zelf hebben gebouwd.
- Classificeer elke agent op gebruiksdoel. Raakt hij een Bijlage III-toepassing zoals werving of kredietbeoordeling? Kijk dan of hij daar meer doet dan een beperkte procedurele of voorbereidende taak: het gebied is een vindaanwijzing, de functie beslist (Artikel 6, lid 3).
- Controleer of elke agent die met mensen communiceert zich als AI kenbaar maakt. Dat is verplicht sinds 2 augustus 2026 (Artikel 50, lid 1). Bouwt u de agent zelf, dan draagt u die plicht als aanbieder; koopt u hem in, vraag uw leverancier dan hoe hij eraan voldoet.
- Beleg per agent wie toezicht houdt en wie mag ingrijpen of uitschakelen.
Het volledige stappenplan, inclusief welke gegevens u per agent vastlegt en hoe u nieuwe agents via een vast proces binnenlaat, staat in ons artikel over een AI-agentregister opzetten. Daar leest u ook hoe u die instroom automatiseert door agents zichzelf te laten aanmelden, met een beheerder als goedkeuringspoort. Wilt u het aanvraagproces voor nieuwe tools structureren, kijk dan naar AI-tools goedkeuren zonder te vertragen. De bredere aanpak van rollen, beleid en borging staat in de praktijkgids AI-governance.
Veelgestelde vragen
Is een AI-agent hoog-risico onder de AI Act?
Niet automatisch. De AI Act kent geen aparte categorie voor agents. De classificatie volgt het gebruiksdoel via Artikel 6 plus Bijlage III, met de uitzondering van Artikel 6, lid 3 voor systemen die niet meer doen dan een beperkte procedurele of voorbereidende taak. Een agent die sollicitanten voorselecteert of kredietwaardigheid beoordeelt, is hoog-risico. Dezelfde techniek voor offerteconcepten of interne samenvattingen is dat niet.
Moet mijn chatbot-agent zeggen dat hij AI is?
Ja. Artikel 50, lid 1 verplicht AI-systemen die met mensen interacteren om dat kenbaar te maken, tenzij het uit de context al overduidelijk is. De plicht geldt sinds 2 augustus 2026 en is door de Digital Omnibus niet uitgesteld.
Moet ik een register van mijn AI-agents bijhouden?
Een letterlijke registerplicht voor agents staat niet in de AI Act. Zonder inventaris kunt u alleen niet aantonen dat classificatie, transparantie en toezicht per agent op orde zijn. Ons stappenplan voor een agentregister laat zien hoe u dat pragmatisch inricht.
Gelden de GPAI-regels voor mijn agent op GPT of Claude?
Die regels gelden sinds 2 augustus 2025 voor de aanbieder van het onderliggende model, zoals OpenAI of Anthropic. Als gebruiker van een agent op zo'n model hoeft u de GPAI-verplichtingen niet zelf na te leven. Uw rol en de classificatie van uw toepassing bepalen wat u wél regelt.
Vanaf wanneer gelden de AI Act-regels voor agents?
Gefaseerd, net als voor alle AI-systemen. De AI-geletterdheidsplicht (Artikel 4) geldt sinds 2 februari 2025, de GPAI-regels sinds 2 augustus 2025. De transparantieplicht van Artikel 50 geldt sinds 2 augustus 2026. De hoog-risicoverplichtingen volgen op 2 december 2027 (Bijlage III) en 2 augustus 2028 (Bijlage I).
Eerst overzicht, dan de details
AI-agents vragen geen nieuwe compliance-aanpak, wel een consequente toepassing van de bestaande. De transparantieplicht geldt sinds 2 augustus 2026, dus wie nu een inventaris opbouwt en per agent het gebruiksdoel classificeert, haalt een deadline in die al is verstreken. De hoog-risicoverplichtingen volgen in een beheersbaar tempo richting december 2027.
De gratis Risicoscanner van AIComplianceHub laat in vijf minuten zien welke AI Act-verplichtingen voor uw organisatie gelden. Registreer uw agents daarna in uw AI-register, classificeer ze per gebruiksdoel en leg vast wie toezicht houdt. Zo blijft agentic AI een aanwinst in plaats van een blinde vlek.