Wanneer is een AI-audit verplicht en voor wie? Het korte antwoord: alleen bij hoog-risico AI-systemen. In de wet heet die audit een conformiteitsbeoordeling (Artikel 43). De plicht ligt bij de aanbieder, die ervoor zorgt dat het systeem die beoordeling doorloopt voordat het in de handel wordt gebracht of in gebruik wordt gesteld (Artikel 16, onder f). Meestal voert hij die zelf uit. Gebruikt u een hoog-risicosysteem van een leverancier, dan bent u gebruiksverantwoordelijke, met eigen plichten uit Artikel 26.
Wie wat moet doen, hangt dus af van uw rol in de keten. Die rol ligt niet vast: wie een ingekocht systeem onder eigen naam of merk aanbiedt, het substantieel wijzigt of het beoogde doel zo wijzigt dat het hoog-risico wordt, geldt zelf als aanbieder (Artikel 25, lid 1).
Wanneer is een AI-audit verplicht
Of er een conformiteitsbeoordeling nodig is, hangt af van de risicocategorie van het systeem.
Minimaal en beperkt risicoEen conformiteitsbeoordeling hoort alleen bij hoog-risicosystemen. Wel gelden sinds 2 augustus 2026 de transparantieplichten uit Artikel 50: een chatbot maakt kenbaar dat het AI is (lid 1). Deepfakes worden bekendgemaakt (lid 4). Dat geldt ook voor AI-tekst die wordt gepubliceerd om het publiek te informeren over aangelegenheden van algemeen belang, tenzij een mens die tekst inhoudelijk heeft getoetst en een persoon of organisatie er redactionele verantwoordelijkheid voor draagt (lid 4).
Hoog-risico ([Bijlage III](/ai-verordening/bijlage-iii))Hier begint de plicht tot een conformiteitsbeoordeling. AI-systemen die kandidaten filteren en beoordelen, die de kredietwaardigheid van natuurlijke personen bepalen, die leerresultaten evalueren of die als veiligheidscomponent in kritieke infrastructuur draaien, moeten vanaf 2 december 2027 een conformiteitsbeoordeling doorlopen voordat de aanbieder ze in de handel brengt of in gebruik stelt (Artikel 16, onder f). Voert een systeem binnen zo'n gebied alleen een beperkte procedurele, verbeterende, patroondetecterende of voorbereidende taak uit, dan is het geen hoog-risicosysteem, tenzij het profileert (Artikel 6, lid 3). Als aanbieder legt u die conclusie vast voordat u het systeem in de handel brengt of in gebruik stelt. Daarnaast registreert u het in de EU-databank (Artikel 6, lid 4; Artikel 49, lid 2).
Hoog-risico AI in gereguleerde producten ([Bijlage I](/ai-verordening/bijlage-i))AI die een veiligheidscomponent is van een medisch hulpmiddel of van speelgoed, of die zelf zo'n product is, is hoog-risico als dat product een conformiteitsbeoordeling door een derde partij moet ondergaan (Artikel 6, lid 1). Die producten staan in afdeling A van Bijlage I. De beoordeling loopt hier via de procedure van de productwetgeving. De AI-eisen worden onderdeel van die keuring (Artikel 43, lid 3). Voor AI in machines lopen de eisen sinds de Omnibus via de Machineverordening (Bijlage I, afdeling B; Artikel 2, lid 2).
Biometrische identificatiesystemenReal-time biometrische identificatie op afstand in openbare ruimten is verboden voor zover die met het oog op de rechtshandhaving plaatsvindt, met beperkte uitzonderingen (Artikel 5, lid 1, onder h). Gebruikt u biometrische identificatie op afstand voor een ander doel, dan is dat een hoog-risicosysteem, voor zover het gebruik op grond van het Unierecht of nationaal recht is toegestaan (Bijlage III, punt 1).
Wat de aanbieder moet doen
Voor Bijlage III, punten 2 tot en met 8, voert u als aanbieder de conformiteitsbeoordeling zelf uit via interne controle (Artikel 43, lid 2). Een aangemelde instantie komt alleen in beeld bij de biometrische systemen van Bijlage III, punt 1, plus bij AI in producten uit afdeling A van Bijlage I die zelf al door een derde partij worden gekeurd (Artikel 43, leden 1 en 3). Hoe die routes lopen en wat er per eis wordt getoetst, leest u in de conformiteitsbeoordeling onder de AI Act.
Bij de interne route volgt u de interne-controleprocedure van Bijlage VI en toetst u het systeem aan de eisen uit hoofdstuk III, afdeling 2, dus aan Artikel 8 tot en met Artikel 15. Ook verifieert u of uw kwaliteitsbeheersysteem voldoet aan Artikel 17 (Bijlage VI, punt 2). Het technisch dossier (Artikel 11) is daarbij de onderbouwing.
Het resultaat is een EU-conformiteitsverklaring die u zelf opstelt en ondertekent (Artikel 47), gevolgd door de CE-markering (Artikel 48) en registratie in de EU-databank (Artikel 49, lid 1). Systemen voor kritieke infrastructuur uit Bijlage III, punt 2, registreert u op nationaal niveau (Artikel 49, lid 5). Met die verklaring neemt u de verantwoordelijkheid voor de naleving op u (Artikel 47, lid 4). Na het in de handel brengen blijft u de werking volgen gedurende de hele levensduur van het systeem (Artikel 72).
Wat de gebruiker van een AI-systeem moet doen
De conformiteitsbeoordeling is een verplichting van de aanbieder. Als gebruiksverantwoordelijke heeft u eigen verplichtingen. Ze gelden vanaf 2 december 2027 voor systemen uit Bijlage III en vanaf 2 augustus 2028 voor systemen uit afdeling A van Bijlage I (Artikel 113, derde alinea, onder c).
U gebruikt het systeem volgens de gebruiksaanwijzing van de aanbieder (Artikel 26, lid 1) en legt het menselijk toezicht bij mensen met de nodige bekwaamheid en autoriteit (lid 2). U monitort de werking en meldt een ernstig incident eerst aan de aanbieder, daarna aan de importeur of distributeur en de markttoezichtautoriteit (lid 5). Automatisch gegenereerde logs onder uw controle bewaart u ten minste zes maanden (lid 6).
Bent u een publiekrechtelijk orgaan of een particuliere entiteit die openbare diensten verleent, of zet u AI in om de kredietwaardigheid van natuurlijke personen te beoordelen of voor risicobeoordeling en prijsstelling van natuurlijke personen bij levens- en ziektekostenverzekeringen, dan voert u vóór ingebruikname een beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten uit (Artikel 27, lid 1; Bijlage III, punt 5, onder b en c). Dat geldt voor hoog-risicosystemen uit Bijlage III, met uitzondering van punt 2.
Bent u een overheidsinstantie, dan registreert u ook uw eigen gebruik in de EU-databank en ziet u af van een systeem dat daar ontbreekt (Artikel 26, lid 8; Artikel 49, lid 3). Voor andere organisaties is een eigen register geen wettelijke plicht, wel de praktische manier om overzicht te houden.
Vraag bij inkoop om de EU-conformiteitsverklaring en controleer de CE-markering. Een certificaat van een aangemelde instantie bestaat alleen waar Bijlage VII of de productwetgeving dat vraagt. Welke stukken u verder opvraagt, staat in wat u uw leverancier vraagt.
De conformiteitsbeoordeling kunt u overlaten aan uw leverancier, maar de verantwoordelijkheid voor juist gebruik blijft bij u.
Wanneer wordt u zelf aanbieder
Hebt u een extern AI-systeem ingekocht? Dan moet de leverancier de conformiteitsbeoordeling uitvoeren. Hebt u zelf een hoog-risicosysteem gebouwd? Dan bent u aanbieder en draagt u de auditplicht, ook als u het alleen binnen de eigen organisatie gebruikt: in gebruik stellen voor eigen gebruik vraagt een conformiteitsbeoordeling (Artikel 3, punten 3 en 11; Artikel 16, onder f).
Als gebruiksverantwoordelijke wordt u in drie gevallen zelf aanbieder, met alle plichten uit Artikel 16 (Artikel 25, lid 1). Die rolwissel geldt voor Bijlage III vanaf 2 december 2027 en voor Bijlage I vanaf 2 augustus 2028 (Artikel 113, derde alinea, onder c).
Eigen naam of merkU zet uw naam of merk op een hoog-risicosysteem dat al in de handel is gebracht of in gebruik is gesteld. Contractuele afspraken die de verplichtingen anders verdelen, blijven mogelijk (onder a).
Substantiële wijzigingU wijzigt een hoog-risicosysteem substantieel, op zo'n manier dat het hoog-risico blijft (onder b).
Ander beoogd doelU wijzigt het beoogde doel van een systeem dat niet als hoog-risico was geclassificeerd, zodat het dat wel wordt (onder c). Dat geldt ook voor een AI-systeem voor algemene doeleinden.
De oorspronkelijke aanbieder geldt dan niet langer als aanbieder van dat specifieke systeem. Hij werkt wel nauw met u samen: hij stelt de nodige informatie beschikbaar en geeft de technische toegang die redelijkerwijs nodig is, met name voor de conformiteitsbeoordeling (Artikel 25, lid 2). Die samenwerkingsplicht vervalt als hij duidelijk heeft aangegeven dat zijn systeem niet tot een hoog-risicosysteem mag worden gewijzigd.
Wanneer een externe auditor meerwaarde heeft
Een interne beoordeling is wettelijk toegestaan voor de meeste hoog-risico systemen. Er zijn toch redenen om een externe partij in te schakelen.
Kwetsbare groepenUw systeem raakt jeugdzorg, schuldhulpverlening of vergelijkbare contexten. Een onafhankelijke blik versterkt uw positie bij een klacht of handhavingsactie.
Ontbrekende technische expertiseUw organisatie mist de interne kennis voor een volledige risicoanalyse. Formele AI-auditbureaus kunnen de analyse overnemen en documenteren.
Commercieel certificaatKlanten en aanbestedende diensten vragen steeds vaker om aantoonbare compliance. Een extern certificaat is dan een praktisch onderscheidend argument. Zo'n certificaat heeft onder de AI Act geen wettelijke status. Voor Bijlage III, punten 2 tot en met 8, blijft de interne controle van Bijlage VI de voorgeschreven route, ook als u een externe partij inschakelt (Artikel 43, lid 2).
Wanneer start de auditplicht
De formele verplichtingen voor Bijlage III gaan in op 2 december 2027, voor Bijlage I op 2 augustus 2028, door de Digital Omnibus (COM(2025) 836, definitief aangenomen 29 juni 2026) verschoven van respectievelijk 2 augustus 2026 en 2 augustus 2027. Die verschuiving is geldend recht sinds Verordening (EU) 2026/1744 op 27 juli 2026 in werking trad.
Is een hoog-risicosysteem van een bepaald type en model vóór 2 december 2027 in de EU in de handel gebracht of in gebruik gesteld, dan gelden de hoog-risico-eisen pas na een aanzienlijke ontwerpwijziging (Artikel 111, lid 2; overweging 39 van Verordening (EU) 2026/1744; voor Bijlage I is de grens 2 augustus 2028). Is zo'n bestaand systeem bedoeld voor gebruik door overheidsinstanties, dan moet het uiterlijk op 2 augustus 2030 voldoen, ook zonder wijziging (Artikel 111, lid 2).
Drie AI Act-verplichtingen gelden al:
AI-geletterdheid (Artikel 4) is verplicht sinds 2 februari 2025. Sinds de Digital Omnibus is dat uitdrukkelijk een inspanningsverplichting: het gaat om de maatregelen die u neemt.
De oorspronkelijke verboden uit Artikel 5 gelden sinds 2 februari 2025. Sociale scoring die leidt tot een nadelige behandeling in een andere context of tot een onevenredige behandeling, is verboden voor publieke én private partijen (Artikel 5, lid 1, onder c). Twee nieuwe verboden gelden met ingang van 2 december 2026. Het ene raakt AI die zonder uitdrukkelijke toestemming intieme beelden van een identificeerbaar persoon maakt of bewerkt, het andere AI die kindermisbruikmateriaal genereert of bewerkt (Artikel 5, lid 1, onder b bis en b ter).
De transparantieplichten uit Artikel 50 gelden sinds 2 augustus 2026. Alleen de machineleesbare markering van synthetische content (lid 2), een plicht van de aanbieder, kent een overgang tot 2 december 2026 voor generatieve systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren (Artikel 111, lid 4).
AI-audit en de coördinerende toezichthouders
Het concept-wetsvoorstel voor de Uitvoeringswet AI-verordening laat de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) samen het toezicht coördineren. Het ligt nog niet bij de Tweede Kamer: de internetconsultatie liep van 20 april tot 1 juni 2026 en volgens de planning volgt indiening in het tweede kwartaal van 2027. De AP houdt vandaag toezicht vanuit de AVG en vanuit haar coördinerende rol op algoritmes. Bevoegdheden om de AI Act te handhaven krijgt zij pas met de Uitvoeringswet AI-verordening, die nog niet is aangenomen.
Op AI in werving en selectie richt de AP haar aandacht nu al. Het RAN-6-rapport, dat de AP op 5 maart 2026 publiceerde met februari 2026 als dagtekening, wijdt een volledig themahoofdstuk aan AI in werving en selectie.
Veelgestelde vragen
Geldt de auditplicht ook voor mij als gebruiker?
Nee. De conformiteitsbeoordeling is een plicht van de aanbieder. Als gebruiksverantwoordelijke gebruikt u het systeem volgens de gebruiksaanwijzing, legt u het menselijk toezicht bij bekwame mensen en monitort u de werking (Artikel 26). Publiekrechtelijke organen, particuliere entiteiten die openbare diensten verlenen en gebruikers van AI voor kredietscoring van natuurlijke personen of voor hun levens- en ziektekostenverzekering voeren wel vooraf een beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten uit (Artikel 27). Zet u uw naam op het systeem, wijzigt u het substantieel of wijzigt u het beoogde doel zodat het hoog-risico wordt, dan geldt u zelf als aanbieder (Artikel 25, lid 1), voor Bijlage III vanaf 2 december 2027. Vraag uw leverancier om de conformiteitsverklaring.
Mag elke partij in Nederland een AI-audit uitvoeren?
Ja, voor een vrijwillige audit, al telt die wettelijk niet als conformiteitsbeoordeling. Die voert de aanbieder meestal zelf uit, via de interne controle van Bijlage VI (Artikel 43, lid 2). Welke instanties onder de AI Act zijn aangemeld, maakt de Commissie openbaar in de databank NANDO (Artikel 35). In Nederland moet de Uitvoeringswet AI-verordening de aanmeldende autoriteit nog aanwijzen. Het concept-wetsvoorstel wijst daarvoor een minister aan, die de taak in mandaat door de RDI laat uitvoeren.
Wat kost een conformiteitsbeoordeling?
3.000 tot 7.500 euro per product, als een aangemelde instantie de technische documentatie moet beoordelen. Dat is een raming van de Europese Commissie uit 2021, bij het voorstel voor de AI Act. Een wettelijk tarief ontbreekt. Voor MKB-bedrijven en start-ups worden die vergoedingen naar verhouding verlaagd (Artikel 62, lid 2). De interne variant kost vooral tijd: het werk zit in het opbouwen van de technische documentatie uit Bijlage IV. MKB-bedrijven, start-ups en kleine midcapondernemingen mogen die elementen in vereenvoudigde vorm aanleveren, via een formulier dat de Commissie daarvoor vaststelt (Artikel 11, lid 1).
Hoe vaak moet de beoordeling worden herhaald?
Eén keer vooraf. Daarna opnieuw bij elke substantiële wijziging van het systeem of van het beoogde doel (Artikel 43, lid 4). Wijzigingen die u bij een zelflerend systeem vooraf in de technische documentatie heeft vastgelegd, tellen daarvoor niet mee. Een certificaat van een aangemelde instantie verloopt wel: na hoogstens vijf jaar voor Bijlage I en vier jaar voor Bijlage III, met verlenging na herbeoordeling (Artikel 44, lid 2).
Hoe begint u
Zet per AI-systeem twee dingen op een rij: of het onder Bijlage III of Bijlage I valt en of u aanbieder of gebruiksverantwoordelijke bent. Dat is ook de eerste stap van een interne AI-audit.
Een goed startpunt is een risicoanalyse per systeem, want zonder classificatie weet u niet of er een beoordelingsplicht speelt. De gratis risicoscan geeft op basis van uw antwoorden een eerste inschatting van de hoogste risicocategorie in uw AI-gebruik en de verplichtingen die erbij horen.