Sinds 2 februari 2025 is Artikel 4 van de EU AI Act van kracht. Dit artikel verplicht alle organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken om te zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij hun personeel. Toch zijn veel bedrijven zich hier nog niet van bewust. In dit artikel leggen we uit wat deze verplichting precies inhoudt en hoe u eraan kunt voldoen.
Wat is AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid (AI literacy) betekent dat medewerkers die werken met AI-systemen voldoende kennis en vaardigheden hebben om deze systemen op een verantwoorde manier te gebruiken. Het gaat niet om diepgaande technische kennis, maar om een praktisch begrip van hoe AI werkt, welke beperkingen het heeft, en welke risicos eraan verbonden zijn.
Concreet moet uw personeel begrijpen wat kunstmatige intelligentie is en hoe het verschilt van traditionele software. Ze moeten de mogelijkheden en beperkingen kennen van de AI-systemen waarmee ze werken. Ze moeten risicos kunnen herkennen, zoals bias, onjuiste uitkomsten en privacyschendingen. En ze moeten weten wanneer menselijke tussenkomst nodig is.
Voor wie geldt deze verplichting?
De AI-geletterdheidsplicht geldt voor alle aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen. Dit is een van de breedste verplichtingen in de hele AI Act, omdat het niet beperkt is tot bepaalde risicocategorieen. Of u nu een chatbot gebruikt voor klantenservice, AI inzet voor data-analyse, of een AI-gestuurd marketingplatform gebruikt, deze verplichting geldt voor u.
Belangrijk: de verplichting geldt niet alleen voor de medewerkers die rechtstreeks met AI-systemen werken, maar ook voor degenen die beslissingen nemen op basis van AI-uitkomsten en leidinggevenden die verantwoordelijk zijn voor het AI-beleid van de organisatie.
De wet houdt rekening met de context. De training moet worden afgestemd op de technische kennis van de betrokkenen, hun ervaring, de context waarin de AI-systemen worden gebruikt, en de doelgroep die door het gebruik van AI wordt geraakt. Een CEO hoeft dus niet dezelfde technische training te volgen als een data-analist, maar moet wel begrijpen wat de strategische en juridische implicaties zijn van het gebruik van AI binnen de organisatie.
Wat moet de training inhouden?
De AI Act schrijft niet precies voor hoe u de training moet inrichten, maar geeft wel kaders. Een goede AI-geletterdheidsstraining behandelt in ieder geval de volgende onderwerpen.
Een basisuitleg van wat AI is, hoe het werkt en welke vormen er zijn. Een overzicht van de AI Act zelf, met de belangrijkste verplichtingen die voor uw organisatie gelden. Praktische informatie over de specifieke AI-systemen die binnen uw organisatie worden gebruikt. De risicos van AI-gebruik, waaronder bias, hallucinaties, privacyrisicos en discriminatie. Richtlijnen voor verantwoord gebruik, inclusief wanneer u menselijk toezicht moet inzetten. Het belang van transparantie en hoe u dit in de praktijk brengt.
De training moet bovendien niet eenmalig zijn. AI-technologie ontwikkelt zich snel en de regelgeving evolueert mee. Een jaarlijkse opfrissing is daarom aan te raden.
Wat zijn de gevolgen van niet-naleving?
Hoewel de AI-geletterdheidsplicht minder streng wordt bestraft dan overtredingen bij hoog-risico systemen, zijn de mogelijke boetes nog steeds aanzienlijk. Nationale toezichthouders kunnen boetes opleggen voor het niet naleven van Artikel 4. Bovendien kan het ontbreken van AI-geletterdheid binnen uw organisatie leiden tot onverantwoord gebruik van AI, wat weer kan resulteren in grotere juridische en financiele risicos.
Daarnaast is het een kwestie van zorgvuldigheid. Als er een incident plaatsvindt met een AI-systeem en u kunt niet aantonen dat uw personeel adequaat is opgeleid, verzwakt dit uw juridische positie aanzienlijk.
Hoe begint u?
De eerste stap is om vast te stellen welke medewerkers binnen uw organisatie met AI-systemen werken. Vervolgens inventariseert u welke AI-systemen er worden gebruikt en welke kennis uw team al heeft.
Op basis daarvan kunt u een trainingsplan opstellen. Dit hoeft geen ingewikkeld traject te zijn. Een compacte online training die de kernonderwerpen behandelt en is afgestemd op uw specifieke situatie, is in veel gevallen voldoende.
Bij AIComplianceHub.nl bieden we een AI-geletterdheid e-learning aan die speciaal is ontwikkeld voor het Nederlandse MKB. De cursus is praktisch, in begrijpelijk Nederlands, en sluit direct aan op de eisen van Artikel 4. Na afronding ontvangen uw medewerkers een certificaat dat u kunt gebruiken als bewijs van naleving.
Wacht niet langer. De verplichting geldt al en toezichthouders zijn bevoegd om te handhaven. Hoe eerder u uw team opleidt, hoe beter u voorbereid bent.